DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 58

 

Meisjes op de Antwerpse Foor (Kermis), 1994

Het pad van Anciaux vindt zijn einde bij de Socialistische Partij SP-A de voormalige Socialistische Partij maar dan Anders.
 
“Nadat het partijbestuur van de Vlaams Progressieven in november 2008 zich uitsprak voor een links-liberale koers, desnoods onafhankelijk van kartelpartner SP.A, en het voorstel van Anciaux om een "progressief project" aan te gaan door beide kartelpartners desnoods op termijn in een nieuwe partij te doen opgaan werd weggestemd (68% tegen 32%), verlieten eerst massaal Anciaux' geestesverwanten de partij; Anciaux zelf volgde op 4 december 2008. Hij bleef minister, net als de parlementsleden die uit de partij stapten, als onafhankelijke binnen het kartel SP.A - Spirit. Op 12 januari 2009 maakte hij na onderhandelingen met SP.A -voorzitster Caroline Gennez zijn overstap naar de verruimde en daarom herdoopte SP.A kenbaar. Hij gaf nog mee dat alles waarop hij hoopte om een overstap te doen, is gerealiseerd en wilde werken aan een nieuw Vlaams, sociaal en democratisch project. Bij SP.A -kopstukken lokte zijn komst en als eigengereid ervaren optreden, alsmede de naamswijziging van 'hun' partij, heftige kritiek uit. De naamswijziging werd daarop teruggedraaid. Bij de verkiezingen van 2009 kreeg Anciaux de laatste plaats aangeboden op de Europese lijst. Ondanks zijn 71.919 voorkeurstemmen kon hij de nuttige volgorde niet breken. Dit betekende tijdelijk een einde van zijn politieke loopbaan.” (Wikipedia:Bert Anciaux)

De poging van Anciaux om zijn progressieve Vlaamse nationalisme te verbinden aan de traditie van de klassenstrijd belichaamt door de SP.A loopt vast in de dagelijkse realiteit van de gestaalde kaders van de SP. Het geel van de Vlaamse Leeuw die Anciaux toch zijn hele politieke leven op zijn eigen onnavolgbare manier was trouw gebleven, blijkt niet te passen bij het rood van de socialisten. Socialisten strijden uiteindelijk een universele klassenstrijd en daar moet het Vlaams nationalisme aan ondergeschikt blijven, ook in de persoon van Anciaux.

Het ziet er naar uit dat de SP daardoor de aansluiting bij de Vlaamse kiezers begint te verliezen. Bij de verkiezingen in 2014 wordt de eens machtige socialistische partij de 4e partij in het Vlaams parlement, na de centrum-rechtse, nationalistische NV-A (1), de christendemocratische volkspartij CD&V (2) en de liberale Open Vld (3). Momenteel wordt volgens peilingen zelfs deze 4e plaats bedreigt door Groen.

Anciaux heeft na dit alles nog een kleine nabrander in de Belgische politiek. In 2010 wordt hij verkozen tot senator met een derde plaats op de lijst van SP.A. Eind 2012 werd hij fractieleider van de SP.A senatoren. “In 2014 stond hij bij de Brusselse verkiezingen op de tweede en onverkiesbare plaats op de SP.A-lijst. Hij werd nadien door zijn partij als gecoöpteerd senator aangeduid. … Hij besloot niet op te komen voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2018, omdat hij zich niet welkom voelde op de Brusselse SP.A -lijst.” (Wikipedia: Bert Anciaux)
(verschijnt elke vrijdag)

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 57

 

Antwerpen 1993

Men dacht bij de Volksunie met een referendum een einde te maken aan de onderlinge onenigheid over de Lambermont akkoorden maar in plaats daarvan valt de partij in 3 stukken uiteen in een groep ‘Vlaams-Nationaal’ rond Volksunie voorzitter Geert Bourgeois, een ‘Toekomstgroep’ van Bert Anciaux en een middengroep ‘Niet Splitsen’. 

“Geen van de drie groepen behaalde een absolute meerderheid bij het interne referendum, zodat de naam “Volksunie” niet kon worden overgedragen. De groep Vlaams-Nationaal erfde als grootste groep de partij-infrastructuur. De financiële middelen werden onder de drie groepen verdeeld.” (Wikipedia: Volksunie)
 
Het Volksunie referendum is een voorbeeld van het destructieve karakter dat een referendum in een overleg democratie kan hebben. Referenda bedoeld om een politiek conflict op te lossen werken in een overleg democratie destructief omdat ze het politieke compromis definitief onmogelijk maken met als gevolg dat de politieke polarisatie verscherpt wordt. In dit geval hielp het referendum, in feite een gevecht tussen enkele politieke leiders, een partij om zeep die sinds 1954 zijn stempel drukte op belangrijke politieke ontwikkelingen in België, waaronder de totstandkoming van de taalgrens in de beginjaren zestig.

De groep ‘Niet splitsen’ redde het niet en verdween van het politieke toneel. Anciaux brouwt uit de Toekomstgroep met ID21 de politieke partij Spirit onder leiding van hemzelf. Ook Spirit was geen lang leven beschoren. “De partij werd opgericht in 2001 en heette voor het grootste deel van haar bestaan, tot april 2008, Spirit (acroniem voor Sociaal, Progressief, Internationaal, Regionalistisch, Integraal-democratisch en Toekomstgericht). Na acht jaar werd de naam Spirit veranderd in Vlaams Progressieven (afgekort als Vl. pro). Op 1 januari 2009 werd de partij, na te zijn verlaten door enkele kopstukken, nogmaals omgedoopt tot SLP (Sociaal-Liberale Partij). Eind 2009 besliste de partij de krachten te bundelen met Groen! en erin te integreren, terwijl door congressen en studiedagen geleidelijk aan een vernieuwd geheel zou worden gewerkt.” (Wikipedia: Sociaal-Liberale Partij)

Aldus eindigde de tocht van de linkse progressieve vleugel van de Volksunie bij Vlaams ‘Groen!’ (sinds 2012 is het uitroepteken uit de naam verwijderd).  Bert Anciaux neemt afscheid van zijn eigen politieke kind en begint aan zijn eigen onnavolgbare pad in de Vlaamse progressieve politiek. Een pad dat recht doet aan zijn politieke gewicht (van voorkeursstemmen) tezamen met zijn progressieve idealen.
(verschijnt elke vrijdag)

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 56

Café tante Lies, Antwerpen 1994

Anciaux mocht dan op het hoogtepunt zijn van zijn politieke carrière, de interne meningsverschillen over de koers van de Volksunie waren niet verdwenen. Die kwam in alle scherpte naar buiten tijdens het zogeheten Lambermontakkoord. Een deel van de kamerfractie van de Volksunie evenals de nieuw verkozen voorzitter Geert Bourgeois, weigerden de wetgeving omtrent de akkoorden te steunen. Een nieuwe revolte in de Volksunie was geboren.

Premier Verhofstadt liet zich niet voor het blok zetten en haalde naar goed Belgisch gebruik de Franstalige christendemocratische partij PSC over mee te doen wat natuurlijk zijn prijs had in geld en extra garanties voorde Franstalige minderheid in de pas geboren federatie. 

Het Lambermontakkoord “is een verzamelnaam voor 3 politieke akkoorden die in 2000-2001 werden gesloten over de verdere aanpassing van de federale staatsinrichting. De drie akkoorden werden gesloten door de zes regeringspartijen (Vlaamse en Franstalige liberalen, socialisten en groenen) en de Volksunie. Binnen de laatste partij rees evenwel verzet tegen de akkoorden en weigerde de helft van de Kamerfractie de wetsontwerpen goed te keuren. Voor de goedkeuring zocht en vond de regering-Verhofstadt steun bij de PSC (Franstalige christendemocraten), in ruil voor de toezegging van extra geld aan het vrij (katholiek) onderwijs van de Franse Gemeenschap en de belofte dat België het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden van de Raad van Europa zou ondertekenen.” (Wikipedia: Lambermontakkoord)
 
“Het Hermesakkoord van 5 april 2000 verruimde de bevoegdheid van de gewesten voor het landbouwbeleid en de buitenlandse handel aanzienlijk en stelde de opheffing van de Belgische Dienst voor Buitenlandse Handel in het vooruitzicht.”
 
Het Lambermontakkoord van 16 oktober 2000 droeg de bevoegdheid voor de organisatie en de werking van het lokale bestuur over aan de gewesten, verhoogde de jaarlijkse dotatie die de gemeenschappen van het Rijk ontvangen en verruimde de fiscale bevoegdheid van de gewesten. Dit leidde tot de oprichting van een Vlaamse Belastingdienst.
 
Het Lombard- of Brusselakkoord van 28 april 2001 verhoogde het aantal zetels in de Brusselse Hoofdstedelijke Raad (BHR) tot 89 waarvan er 17 bestemd zijn voor Vlamingen (was 11), 6 vertegenwoordigers van de Brusselse Vlamingen zullen voortaan rechtstreeks in het Vlaams Parlement verkozen worden en er kwamen maatregelen om te voorkomen dat het Vlaams Blok de Nederlandse taalgroep in Brussel zou verlammen. (zie Wikipedia: Lambermont akkoord)
 
De Federale Staat België verloor politiek en bestuurlijke gewicht, de gewesten en gemeenschappen werden sterker. Tegelijkertijd consolideerden de Franstaligen hun beschermde minderheidspositie in de federale regering als ook in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 

Je zou het een ondemocratische-democratische weg om twee volkeren, een Franstalige minderheid en een Vlaamse meerderheid,  met twee verschillende talen en culturen bijeen te houden in een en hetzelfde land. De liberaal Verhofstad, tegenwoordige fractieleider van de Liberalen in het Europees parlement, redde bij ontstentenis van de Volksunie dusdoende het vaderland.

(verschijnt elke vrijdag)

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 51

 Op de foto Bert Anciaux (1959). Zijn persoonlijke politieke geschiedenis is net zo ingewikkeld als die van België.  Hij volgde in zekere zin zijn vader op die voorzitter was van de Volksunie van 1979 tot 1985. Hij begon in 1986 zijn politieke loopbaan als gemeenteraadslid van Brussel en was Schepen (Wethouder) in die stad van 1992 tot 1994. Van 1992 tot 1998 was hij voorzitter van de Volksunie. Hij wordt verscheidene keren minister van de Vlaamse regering, Senator, Europarlementslid, Vlaams parlementslid, stapte over naar de socialistische partij SP.A, werd senator en fractievoorzitter van de SP.A fractie. Daar tussendoor heeft hij als en ware duizendpoot nog allerlei bijbanen en functies vervult. Daarmee is de politieke loopbaan van Anciaux de vleesgeworden geschiedenis van België geworden. (Wikipedia: Bert Anciaux)

De strategie van de Vlaamse Volksbeweging is om op Belgisch niveau de Franstalige minderheid gerust te stellen dat de Vlamingen hun meerderheid niet zullen gebruiken tegen de Franstalige minderheid en er tegelijkertijd naar te streven dat de centrale regering wordt uitgehold door bevoegdheden over te hevelen naar de gewesten en gemeenschappen. Het zogeheten Egmontpact (1977) zou de eerste stap zijn op deze weg van centraal georganiseerde unitaire staat naar een gedecentraliseerde staat met gewesten en gemeenschappen.

Het Egmontpact kwam tot stand met steun van De Volksunie, de meest Vlaams nationalistische partij in de regering Tindemans II. Niettemin riep het akkoord veel weerstand onder Vlamingen vanwege een teveel aan toegevingen aan de Franstaligen en de hoofdstad Brussel. Toen ook de Raad van State zich kritisch uitliet over het pact was de maat vol. De Vlamingen eisten  heronderhandeling van het pact wat door de Franstalige partijen werd geweigerd.

Het onvoorziene gevolg was verdeeldheid bij de Vlamingen, tussen en binnen de politieke partijen zelf. Bij de Volksunie scheurde de radicale vleugel zich af en vormde de Vlaamse Volkspartij die onder de naam Vlaams Blok aan de verkiezingen deelnam. Deze extreem rechtse partij werd in binnen en buitenland bekend met de leus “Eigen volk eerst”. 

Het Vlaams Blok zou wel eens de eerste politieke partij in Europa kunnen zijn die de naoorlogse banvloek op nationalisme in de politiek doorbrak. Daar schrokken alle traditionele partijen dermate van dat zij een zogeheten “Cordon Sanitaire” rond die partij legden, de onderlinge afspraak het Vlaams Blok nooit te betrekken bij regeringsvorming. Enerzijds begrijpelijk want uitvoering van het partijprogramma van het Vlaams Blok betekende in feite de opheffing van België. Anderzijds is een dergelijke afspraak een inbreuk op het democratisch politieke proces van coalitie onderhandelingen en compromissen sluiten. 

De onenigheid in het Vlaamse kamp en de felle botsing met de Franstalige partijen had ook voor de Belgische socialistische partij desastreuze gevolgen. Ondanks de oplopende spanningen tussen de twee gemeenschappen had die partij tot nu toe het hoofd weten te bieden aan het groeiende nationalisme aan vooral Vlaamse kant. Nu viel ook deze partij als laatste enige echte Belgische eenheidspartij alsnog uiteen in een Vlaamse en Franstalige partij (SP en PS). Het solidaire socialisme legde het loodje tegen het solidaire nationalisme. Dat is niet de eerste keer dat dit gebeurt en het zal ook niet de laatste keer zijn. 

Ondanks zijn desastreuze uitwerking op de Vlaamse beweging heeft het mislukte Egmontpact zijn sporen nagelaten in de Belgische politiek. Het bleef als een rode draad voor de Vlaamse politiek lopen op weg naar decentralisering van de Belgische staat. “Een groot deel van de doelstellingen van het Egmontpact werd later verwezenlijkt, met name de oprichting van de Gemeenschappen en gewesten.” (Wikipedia:Egmontpact).

(verschijnt elke vrijdag)