REIZEN DOOR DE RUIMTE EN HET TEKORT AAN TIJD.

Man op de Maan met oude achtergrond de Aarde. De Apollo 11 missie bracht op 20 juli 1969 de twee Amerikanen Neil Armstrong en Buzz Aldrin op de Maan. Sindsdien zijn er nog 10 mannen opde Maan geweest. Sinds de Maanlandingen en andere ruimtereizen wordt de Aarde kwetsbaar genoemd, terwijl hij toch al naar schatting 4,5 miljard bestaat.  

Wanneer zijn mensen op de gedachte te komen de ruimte in te willen? Misschien is het verlangen wel zo oud als de mensheid. De val van Icarus uit de Griekse mythologie is een voorbeeld uit de oudheid. Icarus weet niet van ophouden en vliegt met zijn met was ingesmeerde vleugels steeds dichter naar de zon. De was smelt en Icarus maakt een dodelijke val op aarde. Een duidelijke waarschuwing. Wie te hoog vliegt, komt ten val. Zal het ons ook zo vergaan?

Eeuwen later (1500) maakte de Italiaanse uitvinder Da Vinci aantekeningen over hoe een mens zou kunnen vliegen zoals de vogels. Hij bedacht een luchtschroef, een soort helicopter, hoe vleugels gemaakt zouden kunnen worden en zelfs een parachute.

Ruim 350 jaar later eeuw fantaseerde de schrijver Jules Verne over een reis naar de maan in zijn boek “Van de aarde naar de maan”(1865) Maar voorlopig bleef het bij fantasie. De eerste vlucht met een vliegmachine met verbrandingsmotor van de gebroeders Wright in 1903 bracht de droom om de ruimte te veroveren een stap dichterbij.

In die tijd begon men ook te fantaseren over reizen door de tijd. In 1881 verscheen het boek “The Clock went Backward” van de Amerikaanse schrijver Edward Page Mitchell. De tijdmachine als middel om door tijd en ruimte te reizen werd geïntroduceerd door de Britse schrijver H.G. Wells in zijn boek  “De Tijdmachine” (1895).

Een nieuwe fase in het tijd-ruimte reizen trad in met de film “Back to the Future” waarin de jonge hoofdrolspeler Michael Fox met een De Lorean auto als tijdmachine, ontwikkeld door een “gekke professor”, naar het verleden van zijn ouders reist. 

Met zijn ruimte-tijdreis verstoort hij de natuurlijke tijdsorde waardoor zijn vader zijn moeder niet zal ontmoeten met als gevolg dat hij zelf  niet geboren zou worden! Er zit voor Fox niks anders op dan in te grijpen zodat zijn ouders alsnog met elkaar trouwen.Vooralsnog zijn er geen technieken om door de tijd te reizen, verleden of toekomst, behalve met onze fantasie.

De ruimte zijn we intussen aan het “veroveren”. Dat is overigens een zeer kostbare zaak zodat slechts weinig landen mensen de ruimte in kunnen sturen. Afgezien van de enorme kosten die een ruimtereis met zich meebrengt, stuiten we op het praktische probleem van de tijd. 

Door de tijd reizen is niet mogelijk voor ons mensen ook al willen we dat nog zo graag. Tijd is de grens waar we onverbiddelijk tegenaan lopen. Maar ook lange ruimtereizen worden begrensd door tijd, tijd van leven in dit geval.

Zo is een maanreis qua tijd nog te doen maar een reis naar Mars waar bijvoorbeeld de mulimiljardair Elon Musk over spreekt, is andere koek. De reisafstand is gemiddeld genomen 60 miljoen kilometer. Met de huidige ruimtevaarttechnologie zou een heenreis zes tot acht maanden duren. Een volledige missie (heenreis, verblijf en terugreis) zouden ongeveer 3 jaar duren.

In de film “Passengers” lossen ze het probleem van de reistijd naar een verre planeet - een ruimtekolonie -  op, door de passagiers 120 jaar te laten slapen. De idee is dat je slapend je leven stop zet. Over de mogelijkheid om een mensenleven door lang slapen of invriezen te rekken, wordt veel gefantaseerd.  Het is een vorm van tijdreizen maar of het ooit kan, waag ik te betwijfelen. 

Een andere oplossing om de buitenaardse afstanden in de ruimte in tijd te overbruggen, zou het supersnel verplaatsen van het menselijk lichaam zijn door middel van teleporting, dit is dematerialisering van het lichaam op plaats van vertrek om het op de plaats van bestemming weer te materialiseren. 

Zoiets gebeurt bijvoorbeeld met behulp van een transporter bediend door dr. Spock in de film Star Trek. “Beam me up” is de veel gebruikte uitspraak van bemanningsledenman van het ruimteschip USS Enterprise, die  in nood zijn geraakt tijdens een verkenning op een vreemde planeet.

Tijd en ruimte hangen onverbrekelijk met elkaar samen (relativiteitstheorie van Einstein). Tijd is beweging in de ruimte. Zonder ruimte geen beweging en dus geen tijd. Tijd is een onmisbare dimensie naast die van ruimte (hoogte, breedte en lengte), het is de vierde dimensie. 

Terwijl ruimte en tijd in beginsel oneindig zijn, is onze tijd van leven beperkt. We kunnen de drie dimensionale ruimte bereizen maar de vierde dimensie tijd, is onze grens. De dood wacht ons. Als we de dood zouden kunnen overwinnen, kunnen we de ruimte ook overwinnen. Tot dan moeten we met minder ruimte genoegen nemen.

SPROOKJESJAREN 60 (VOORHEEN: MAKE LOVER, NOT WAR): 30, ANATOMIE VAN HET SOCIAAL GEDRAG

Rembrandt, 'Anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp, Mauritshuis, 1632.

Natuurlijk is het verhaal over Eva en de boom van kennis van goed en kwaad een sprookje maar wel een wijs sprookje. Het is een waarschuwing. Kennis heeft goeie en kwaaie kanten, ook al willen veel mensen dat liever niet weten. Net als Eva sussen ze zich met de gedachte dat het helemaal geen kwaad kan om God te willen zijn en over Zijn schepping te heersen. Sommigen worden zo overmoedig en arrogant dat ze zichzelf een God wanen ook al weten ze niet waar de schepping vandaan komt, waar die voor bedoeld is en wat de zin ervan is.

Zij denken dat het een kwestie van tijd is dat de mens een God zal zijn. Dat heet vooruitgang maar waar naar toe weten ook zij niet. Naar een langer leven, een meer comfortabel leven, een leven zonder ziekte en uiteindelijk een zonder dood? Er zijn er die daar oprecht in geloven. Eens zal de dag komen dat de mens onsterfelijk zal zijn of tenminste daar ergens in de buurt zal komen. Zo zal hij ook eens door het heelal zwerven zoals hij door de bossen zwerft. In onze verbeelding zijn we al zover met films als Star Trek en Star Wars. Het geeft te denken dat die films over strijd tussen goed en kwaad gaan. Blijkbaar zal dat onderscheid ook in de verre toekomst niet zijn uitgebannen. De boom van kennis van goed en kwaad blijft voor eeuwig onder ons?

Met de dood weten we ons geen raad.Voor de een is de dood het einde waar het Grote Niets wacht waarvan we ons geen voorstelling kunnen maken. Een groot zwart gat zoals die pas ontdekt zijn en waar alle licht genadeloos in wordt opgeslorpt en er geen ontsnapping meer mogelijk is? Zogezegd gaten van de dood?  Voor de ander is de dood daarentegen een nieuw begin, de voltooiing van ons mens zijn waarin we alle mysteries zullen leren kennen. En alsof dit allemaal al niet genoeg is, ligt daar ook nog de kwestie van de zin van dat alles? Waarom een leven dat verdwijnt in een groot zwart gat of dat opgaat in een onbekend ander leven? 


Ben ik blij dat ik als socioloog niet in mensen - dood of levend -  hoef te snijden. Sociologie is in ieder geval mensvriendelijk. Ik leer dat sociologie de anatomie van het menselijke gedrag is door waarneming. De stille hoop is dat die waarnemingen net als in de natuurwetenschappen ons inzicht verschaffen in het hoe en waarom van het menselijke gedrag en wetmatigheden opleveren die gedrag voorspelbaar maken. Ik geloof daar niet zo in maar dat is wetenschappelijk onverantwoord. Waarom doe je het anders? Overigens is sociaal gedrag moeilijk waar te nemen en ook nog eens onbetrouwbaar.
 
Hoe je het ook keert of wendt waarnemingen zijn subjectief ook al probeer je nog zo objectief te zijn. Je kunt niet opgemerkt toeschouwer zijn in het theater van de mens. Of je wilt of niet, je speelt ook een rol in hetzelfde toneelstuk, toneelstukken die telkens veranderen. Vandaag wordt dit gespeeld, morgen dat, vandaag zeggen de acteurs dit, morgen dat. Niks zo veranderlijk als de mens en zijn toneelstukken. Het is varieté theater van de hoogste klasse en we zijn allemaal geacht publiek.  Sociologie is en blijft daarom behelpen.

(verschijnt elke vrijdag)