 |
| Luuk van Middelaar (rechts op de foto) sprak op een door de Vlaams - Nederlandse Vereniging voor Internationale relaties - Anders VIRA georganiseerde bijeenkomst in Brussel over "Handelen als Unie in een geglobaliseerde wereld". Links op de foto staat VIRA voorzitter Willy Stevens. |
Als je de kans krijgt om naar een
lunchconferentie te gaan waar Luuk van Middelaar zal spreken dan grijp je die
aan. Niet alleen omdat hij adviseur en speechschrijver is van van Rompuy, de
voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders en dus een beetje
president van de EU, maar ook omdat hij een originele kijk heeft op de
ontwikkeling van de EU.
Voor van Middelaar is de EU op de eerste
plaats een politiek project en dus veel meer dan een rekensom met als uitkomst of je er wel of niet geld aan kunt verdienen. Het is een duurzaam
antwoord op de geschiedenis van het continent zelf en de haar omringende wereld. Het is de enige manier om als Europa overeind te blijven in de wereld van de nieuwe grootmachten.
De huidige crisis is meteen ook de testcase voor deze
opvatting. Als de EU namelijk niets anders is dan een optelsom van financiële
en economische belangen dan is deze crisis wel de aanleiding om uit de EU te
stappen. Er zijn dan ook politieke leiders die dat zulks vinden maar de meeste
politieke leiders en volkeren vinden toch van niet. Onlangs sprak een
Tsjechische over de afkeer in haar land van Europa. Toen ik haar vroeg wat de
uitslag zou zijn van een referendum of Tsjechië al dan niet lid moest blijven
van de EU, moest ze toch vaststellen dat de meerheid zou vinden van wel.
De huidige leiders van de EU met voorop de
twee Europese grootmachten vertegenwoordigd door Merkel en Sarkozy vinden dat duidelijk ook. Meer dan
ooit overtuigen zij hun bevolking ervan dat de EU een politiek project is dat
door moet gaan ondanks alle problemen. De Europese en wereldgeschiedenis dwingt dat als het ware af.
De voormalige wereldmacht Engeland is zo ver nog niet. Die klampt zich nog vast
aan het glorieuze verleden, maar afhaken durft het land toch ook niet.
Wat het zo moeilijk maakt voor veel burgers
en politieke leiders om de EU te begrijpen is dat het een uniek project is.
Geen eenheid op basis van militaire macht zoals in het verleden zo vaak is
geprobeerd maar op basis van democratische samenwerking met respect voor de
onafhankelijkheid van elk land. Dat maakt het meteen ook een ingewikkeld
project waarbij telkens opnieuw geïmproviseerd moet worden.
Nederlanders, Duitsers en Oostenrijkers
houden daar niet zo van. Zij vertrouwen op regelgeving via
wetten, juridische kaders, nadere afspraken en transparante
besluitvorming. Zie maar eens hoe minister van financiën Jan Kees de Jager opereert als een Nederlands penningmeester in plaats van als een politicus. Er moet regelgeving komen en wel zo snel mogelijk. Het moeilijke daarbij is dat geen enkele regelgeving een crisis kan voorzien. Daarom is het ook een crisis. Fransen, Italianen en ook Belgen kunnen
daar beter mee overweg. Middelaar merkt terecht op dat de Franse
diplomatie in een crisis juist kansen ziet om de Franse geopolitieke
lange termijn doelstellingen naar voren te halen.
Op het einde van zijn voordracht vergeleek
Van Middelaar de EU met een konvooi schepen. Zo’n konvooi bestaat uit schepen
van verschillende grootte, met verschillende functies en capaciteiten maar
het blijft ondanks al die verschillen toch bij elkaar omdat ze beseffen dat er geen
alternatief is. Van Middelaar constateert daarbij terecht dat deze crisis nu juist dit besef van
de noodzaak van de EU onder de Europese bevolking heeft verdiept. Dankzij
de crisis is het Europese bewustzijn nu veel groter.
