BRIEF AAN MIJN CANADESE VRIEND, 15 JUNI 2025

 

Beste E, 

Dank voor je uitgebreide brief. Ik zal het in mijn aanhef  bij het Nederlandse "beste" houden. Het Nederlandse equivalent  "lieve" voor "dear" is  teveel van het goede. Maar het Engelse "dear" staat ook voor het Nederlandse dierbaar. In die betekenis is het woord dear op zijn plaats. Je bent zogezegd een dierbare vriend. 

Het was te merken dat Trump's claim op Canada een Canadees patriotisme tot gevolg had. Op Facebook kwam ik nogal eens oproepen tegen om Canadese producten te kopen. Ik zag ook kaarten waarop Amerika stukken verloor aan Canada. 

Door zijn bemoeienis met de binnenlandse politiek in Frankrijk en Duitsland en het in de steek laten van Oekraïne heeft hij tot op zekere hoogte ook het Europese zelfbewustzijn aangewakkerd. Dat zelfbewustzijn stond daarvoor op een laag pitje omdat vanuit de EU landen nog altijd met wantrouwen gekeken wordt naar Brussel. Niet helemaal verwonderlijk want Brussel is onvermijdelijk een reusachtige bureaucratie zeker vergeleken met klein duimpje Nederland. 

Trump en de Russische militaire agressie in Oekraïne hebben een einde gemaakt aan het idee dat de EU het in de wereld moet hebben van soft power. Met handel, diplomatie en een internationale rechtsorde die steunt op wereldwijde mensenrechten, houdt je agressieve landen en terroristen niet tegen. Het is duidelijk dat Rusland en China machtspolitiek combineren met militaire macht en naar we nu zien doet ook Amerika onder leiding van Trump dat.

Nederland begint wat dat betreft moeizaam te ontwaken uit zijn idealistische droom over een internationale wereldorde die overeind zou moeten worden gehouden door de VN, het internationaal strafhof in den Haag, internationale wetten enz. Rusland en China willen die rechtsorde, die zij als westers en imperialistisch typeren, omver gooien. 

Op dit moment zijn we getuigen van de eerste krachtmetingen tussen de twee kampen. Ik moet nog zien wie dat gaat winnen, zeker nu de VS zich terugtrekken uit die internationale rechtsorde en het aansturen op een tweekamp tussen hen en China. Ondertussen probeert Trump alsnog Putin aan zijn kant te krijgen door Oekraïne te offeren op het altaar van de toekomstige wederzijdse vriendschap.

Daar zit Europa ongemakkelijk tussen. Enerzijds staan we aan de Amerikaanse kant maar aan de andere kant kunnen we Oekraïne ook niet uitleveren aan Rusland op straffe dat op termijn de EU ontmanteld wordt door Rusland. Dan zal Europa definitief van het wereldtoneel verdwijnen met de daarbij behorende welvaart en stabiliteit. Geen rooskleurig toekomstbeeld al heb ik nog wel vertrouwen in de veerkracht van Europa.

Helaas ontbreekt het in Europa en zeker ook in mijn land aan leiderschap met visie. Macron is naar Franse snit een man die het geopolitieke machtsspel redelijk doorgrond maar of de Duitse Mersch en de Engelse Starmer dat ook kunnen, waag ik te betwijfelen. Ik had gehoopt op de Poolse Tusk maar die loopt met zijn regering vast in een Trumpiaanse populistische president. De man die met kop en schouders boven iedereen in Europa uitsteekt, is president Zelensky. Hij heeft visie, organisatietalent, is een groot communicator, dapper en onverzettelijk.

Nederlands leiderschap zie ik niet. NAVO secretaris generaal Rutte zou enig gewicht in de schaal kunnen leggen maar hij is slechts een opportunist. De rest van de Nederlandse politici zijn leiders op de vierkant centimeter. Ze kennen de wereld slechts uit boekjes en hier en daar een handelsmissie. 

 Ze zijn vooral met zichzelf ingenomen, kortom een kaste die als het om de toekomst van Europa gaat maar het beste zo snel mogelijk van het toneel kunnen verdwijnen. Je leest het, ik ben geen optimist. De toestand is benauwend maar nog niet hopeloos. 

Een ander punt is het conservatisme. Dat bestaat zo goed als niet in Nederland, misschien hier en daar als een vorm van nostalgie of politiek opportunisme maar van een doordacht conservatisme met een politieke visie op verleden, heden en toekomst van ons land ingebed in de EU bestaat niet.

Ergens in de vorige eeuw, na de opstand van de studenten, is besloten om met z'n allen progressief te zijn. Progressieve mensen geloven in het goede van de mens (het kwaad bestaat niet en als het bestaat is het een weeffout in de geschiedenis) en in gelijkheid. Dat heeft geleid tot een collectivistische visie op bijvoorbeeld onderwijs, zorg, woningbouw, sociale voorzieningen enz. De overheid zorgt voor u. De eigen verantwoordelijkheid is geminimaliseerd.

 

Aangezien Nederland vergaand geseculariseerd is, worden alle problemen herleid tot materiële problemen. Je ziet het bij de vakbeweging, voor jou en mij bekend terrein. De vakbonden herleiden alle problemen van de werknemers tot financiële problemen. Het menselijk geluk teruggebracht tot de omvang van de geldbuidel. 

Ondertussen wordt de geestelijke verwarring groter als gevolg van een gemis aan zingeving. De geseculariseerde mens in Nederland heeft van zichzelf het gouden kalf gemaakt waar omheen hij elke dag danst in kranten, tijdschriften, tv en sociale media. Bestaan betekent aanwezig zijn in de media.

Zoals je terecht opmerkt, bereikt Trump weinig tot niets. Hij is en blijft een vastgoedhandelaar met de hersens van een holbewoner. Tot nu toe heeft hij nergens vrede gebracht, niet in Gaza, niet in Oekraïne en niet in Iran. De wereld staat meer in brand dan vóór zijn aantreden als president. Ik vrees dat het niet veel beter zal worden. Alles hangt ervan af of politici binnen de Republikeinse partij opstaan ​​en het aandurven zich tegen hem te verzetten en een einde willen maken aan zijn krankzinnige agenda.

Verder gaat het goed met ons. De zomer is goed begonnen. Diny en ik genieten van fietstochten in de omgeving door bossen en polders, langs de Maas en door dorpjes waar we af en toe een cappuccino drinken op een gezellig terras. Op zulke momenten is Nederland een romantisch land waar het goed ouder worden is.

Ik hoop dat het ook goed met je gaat en dat u kunt genieten van de Canadese zomer.

22. HET BELOOFDE LAND. EEN VOLK DAT ZIJN LEIDERS NIET VERTROUWT

 

Frans Rosier brengt samen met ons een bezoek aan een van zijn studenten die voor enkele maanden antropologisch onderzoek doet in een afgelegen dorpje in de Andes.

Volgens Rosier met zijn ervaringen in Chili en Colombia is er geen snelle en gemakkelijke oplossing voor het sociale onrecht, de economische onderontwikkeling en de uitbuiting op het continent. Latijns Amerika heeft een lange weg te gaan, de weg van de geleidelijkheid. Rosier denkt dat een houdbare omwenteling een langdurig en geleidelijk proces zal zijn dat nieuw en origineel leiderschap nodig heeft en een brug van vertrouwen weet te slaan met het volk. Zo een langdurig proces zal het geduld van veel sociaal bewogen mensen zoals bijvoorbeeld Camilo Torres was, op de proef stellen.

Hoe  zouden die veranderingen in Latijns Amerika en in het bijzonder in Colombia dan moeten gaan?  Zoals gezegd, mijn Colombiaanse vrienden hebben een zekere bewondering voor Cuba. De revolutie als avontuur en waagstuk en de zelfbewuste tegelijk uitdagende houding tegenover de machtige Verenigde Staten spreekt hun aan. Maar zij zien geen kans om een dergelijke gewapende revolutionaire stunt uit te halen in hun eigen land. 

Maar wat dan? Zij willen zich in dienst stellen van hun land, meehelpen aan de economische en sociale ontwikkeling maar hoe ze dat politiek zouden moeten vorm geven, daar hebben ze eigenlijk niet zoveel ideeën over. Zelfs Oscar wiens vader een van de nationale leiders is van de linkervleugel van de Partido Liberal, heeft geen idee hoe hij dat politiek zou moeten aanpakken.

Toch is het dat wat Rosier zoekt te bewerkstelligen met zijn werk aan de universiteiten van Colombia. Hij wil helpen leiders te vormen die in staat zijn met hun leiderschap vertrouwen te kunnen schenken aan het volk om hun eigen toekomst op te bouwen langs de weg van de democratie. 

“Wanneer men op het ogenblik - bezorgd of met vreugde - Latijns Amerika beschouwt als een smeulende vulkaan, welke op het punt staat uit te barsten, dan is dit niet omdat dit werelddeel heden ten dage beschikt over revolutionaire leiders van groot formaat of over goed georganiseerde en samenwerkende revolutionaire bewegingen met en scherp omschreven doel en een groot ideaal,  welke de krachten van het volk weten te mobiliseren bij zijn greep naar de macht. 

Het formaat van een leider hangt in Latijns Amerika niet slechts af van de scherpte van zijn diagnostisch vermogen van de diepte en het realisme van zijn persoonlijkheid. Al deze kwaliteiten kunnen van een uitzonderlijke begaafdheid getuigen zonder dat de persoon in kwestie in Latijns Amerika in staat is een leider van formaat te worden, zelfs niet als hij zich tot de mensen richt in het belang van hun eigen emancipatie en zelfs niet als het volk daarbij met belangstelling naar hem luistert.

Wat in Latijns Amerika in hoge mate ontbreekt om iemand een efficiënt leider te maken op nationaal of internationaal niveau is vertrouwen van de kant van het volk, vertrouwen in een realiseerbaar ideaal en bijgevolg vertrouwen in de mogelijkheid dat de leider die zich aandient zal slagen als de mensen zich achter hem scharen.” (blz.61)

Voor zover ik weet is het politieke leiderschap in Colombia sinds de onafhankelijkheid (1810) stevig in handen van de politieke elite georganiseerd in de Liberale en Conservatieve partij die ontstaan zijn in de onafhankelijkheidsstrijd tegen het koloniale moederland Spanje en daarna herhaaldelijk onderling bloedige conflicten hebben uitgevochten ten koste van hun landarbeiders of werknemers.

“De onafhankelijkheidsrevolutie tegen Spanje in de vorige eeuw was geen revolutie van het gewone volk in dienst van de belangen van het volk, al hebben enige idealistische revolutionairen dit karakter aan de strijd willen geven. Het was veel meer een revolutie van de oligarchie in dienst van de belangen van de oligarchie. Er werden daarbij fraaie onafhankelijkheidsleuzen gebruikt, welke ook in het volk iets wakker schudden, maar alles te zamen genomen was er meer sprake van een oorlog tussen twee mogendheden dan van een volksopstand om zich uit een staat van onderdrukking te bevrijden. Er was weinig hoop dat het volk zónder Spanje minder onderdrukt of uitgebuit zou worden dan mét Spanje. Overigens was het bewustzijn uitgebuit te worden in die tijd nog amper wakker geschud.” (blz.61)

Hoe sympathiek de inzet van Rosier ook is om zijn studenten uit de hogere en midden klasse gevoelig te maken voor de sociale noden van de bevolking, ik twijfel of dit voldoende is. Per slot van rekening heb je ook politieke en sociale structuren nodig - bijvoorbeeld politieke partijen, vakbonden en landarbeiders organisaties -  die de bevolking helpen zich te ontwikkelen en een tegenmacht te vormen tegen de traditionele machtsstructuren. Rosier is ook hier zich bewust van maar heeft weinig vertrouwen in de bestaande structuren zelfs als het gaat om vakbonden van boeren en arbeiders. 

“Zij (de vakbonden) dienen vaak privé-belangen en in het geval zij zich inspannen om collectieve problemen op te lossen zijn dergelijke pogingen sterk gekleurd door een syndicaal dirigisme. Zoals reeds eerder gezegd, de samenhang van de arbeidersklasse lijkt niet te zijn een horizontale op basis van gelijke ideeën en overtuigingen, maar veeleer een verticale: men levert zichzelf uit aan wie op dit moment autoriteit bezit, zoals in dit geval aan de leiders van de syndicaten.” (blz. 54 in ‘het Volk gelooft niet meer in Beloften’)

Mijn Colombiaanse vrienden, allen studenten van Rosier, zijn er niet helemaal gerust op dat het ooit goed gaat komen maar zien ook geen andere weg dan zich in de toekomst op de een of andere manier ter beschikking te stellen van hun land en volk. Ze beseffen dat er een lange weg te gaan is waarbij het de vraag is of ze medestanders kunnen vinden behalve de vrienden die ze nu maken. 

Immers zo stellen ze vast, vele van hun studiegenoten kiezen voor radicale ideeën en acties. Sommigen storten zich daarbij nog liever in het ongewisse misschien zelfs wel dodelijke maar altijd spannende avontuur van de gewapende revolutie dan zich voor te bereiden op een lange moeizame weg vol tegenstellingen door de instituties. De wijze waarop Camilo Torres, zelf afkomstig uit die elite, opzij is gezet, werd gemarginaliseerd en uiteindelijk de dood in gejaagd, voorspelt weinig goeds.De toekomst van veel jongeren dreigt in een doodlopende straat terecht te komen.

(wordt vervolgd)