HET GROTE VERDRIET VAN MEXICO

María Elena Morera is een Mexicaanse burgeractivist, spreker, columnist en opinieleider. Momenteel is ze voorzitter van Causa en Común, een civiele organisatie die zich inzet voor het opbouwen van burgerschap en het bevorderen van mechanismen voor transparantie en verantwoordingsplicht van de overheid die de rechtsstaat in Mexico versterken. Van 2003 tot 2009 was zij voorzitter van de organisatie Mexico Verenigd Tegen Misdaad. Zij is lid van de Evaluatiecommissie van de Nationale Anti-Kidnapping Coördinatie, organisator van verschillende dialogen zoals de Espacio A, en is een promotor van het Nationaal Netwerk voor Openbare Veiligheid, Burgers + Politie, waarvan zij uitvoerend secretaris is.

 Sinds ik gewoond en gewerkt heb in Mexico voel ik mij sterk betrokken bij het land. In die tijd, ik heb het over de jaren zeventig van de vorige eeuw, was er nog hoop dat het goed zou komen met het land. Het land was rijk door olievondsten en toerisme, de media konden vrijelijk hun mening en kritiek uiten, de universiteiten bloeiden, er was werk en ze ontdekten zichzelf in de grote wereld.

Er waren natuurlijk ook grote zorgen. De steden groeiden spectaculair uit hun jas onder druk van de trek naar de stad met als gevolg uitgestrekte krottenwijken. Het te centralistische bestuur bleef in handen van een enkele partij die voornamelijk geleid werd door blanken in een land van mestiezen. De pest van de corruptie heerste van boven tot beneden en had alle staatsinstellingen van hoog tot laag aangetast.

Maar zoals gezegd het was te doen. Het land had een toekomst totdat de drugshandel het land veroverde en criminele benden het leven in de stad en op het platteland naar hun hand begon te zetten. 

Geen kneuterbendes zoals bijvoorbeeld de bende van Oss in de jaren dertig van de vorige eeuw maar grootschalig bendegeweld met het nieuwste wapentuig te verkrijgen in de VS, ontvoering, onthoofding, massamoord enz. Er zijn geen morele grenzen voor deze bendes die zich laten leiden door geld en nog eens geld en valse sentimenten en romantiek.

In plaats dat het goed ging komen met Mexico stortte het land in een diepe crisis van geweld. Toen daagde er hoop met de komst van de als links geafficheerde Andrés Manuel Lopez Obrador (afgekort als AMLO) als presidentskandidaat. Hij beweerde tijdens zijn campagnetour door het land de noden van de gewone mensen, de arme mensen op het platteland te kennen en in de steden te kennen en ze te willen oplossen.

Zijn analyse was links, zijn oplossing ook links. Het bendegeweld dat ontaard is in een ware drugsoorlog die instellingen als politie, leger, politiek en rechtspraak nog verder ondermijnde dan al het geval was, is volgens AMLO het gevolg van armoede. Ergo pak de armoede aan en het geweld verdwijnt als sneeuw voor de zon.

Eenmaal tot president gekozen (2018) bedacht hij allerlei sociale plannen voor de arme bevolking waaronder ook een soort minimum oudedagsvoorziening maar het geweld bleef, het werd zelfs erger. Onder zijn bewind nam het drugsgeweld toe in bijna alle staten van Mexico. Nu na zijn zes jaar presidentschap, ziet het er naar uit dat onder druk van de gewapende drugsbendes de staatsinstellingen op instorten staan en het land gemilitariseerd wordt. 

“Van alle tekortkomingen en mislukkingen die deze regering kende, is het falen op het gebied van veiligheid en gerechtigheid de duidelijkste erfenis. In deze termijn van zes jaar heeft het geweld een historisch niveau bereikt. De president vertelde het land een vals verhaal: dat armoede en corruptie de enige oorzaken van onveiligheid waren, en dat hun oplossing op magische wijze tot stand zou komen met sociale programma's en voluntarisme. De werkelijkheid was heel anders. 197.563 moorden, 49.830 vermisten en niet gelokaliseerd, meer dan 30.000 kinderen gerekruteerd door de georganiseerde misdaad, en minstens 398.000 ontheemden. Zijn regering stond de territoriale controle op de georganiseerde misdaad, die nu minstens 30% van het land domineert, niet alleen toe, maar verergerde deze ook.

In plaats van de misdaad aan te pakken, koos de president voor een strategie die meer op een pact leek: hij omarmde criminelen in plaats van ze te onderzoeken en te arresteren. Dit zorgde ervoor dat duizenden Mexicanen vandaag de dag moeten betalen om te kunnen werken, een huis te hebben of zelfs een boom te hebben die schaduw biedt. In deze logica van medeplichtigheid liet de president de bevolking aan haar lot over, terwijl het land in een golf van ongekend geweld terechtkwam.

Maar misschien wel het meest zorgwekkende is de afhankelijkheid van een alliantie met de strijdkrachten. De uitvoerende macht militariseerde niet alleen de openbare veiligheid, vernietigde de federale politie en verstikte de lokale politie, maar maakte van het leger ook belangrijke politieke en economische actoren. Het gaf hen controle over de lucht-,  de zee- en het land en stelde hen in staat bedrijven zoals een luchtvaartmaatschappij en resorts te runnen. Militaire macht is nog nooit zo groot of zo gevaarlijk geweest voor de democratie in Mexico.

Elf dagen nadat hij de macht had verlaten, consolideerde hij zijn militaristische erfenis. Hij promootte een wet die garandeert dat de strijdkrachten boven de civiele macht staan, waardoor hun interventies op terreinen die niet met hen overeenkomen worden genormaliseerd. Deze wet, goedgekeurd met kunstmatige meerderheden in het parlement, formaliseert de militarisering van het land en laat Mexico in de handen van een apparaat dat niet bereid is de veiligheid van de burgers te garanderen.

Misschien niet vandaag omdat hij en zijn volgelingen aan de macht zijn, maar vroeg of laat zal Andrés Manuel López Obrador herinnerd worden als de president die rechten en vrijheden verpletterde en Mexico in een autocratische staat veranderde, waar het voluntarisme van enkelen de wet is. Hoewel hij de grote kans had om het land te transformeren, gaf hij er de voorkeur aan de controle over de misdaad en de militaire macht over het volk te consolideren. Zijn belofte van een rechtvaardiger land werd bedolven onder het gewicht van zijn onvermogen om echte problemen het hoofd te bieden en zijn oncontroleerbare verlangen om aan de macht te blijven, koste wat het kost, en zelfs om te proberen de volgende president van Mexico te onderwerpen.” (Brief van María Elena Morena in El Universal online, 21-9-2024) 

OORLOG IN MEXICO

Al in 2007 verbaasde mij de grote aanplakborden in de Mexicaanse busstations
helemaal vol geplakt met oproepen naar vermisten.
We zijn nu 10 jaar verder en het is alleenmaar erger geworden.

Voor degenen die het nog niet gemerkt hebben. Mexico is in staat van een onverklaarde oorlog. Die oorlog is al jaren aan de gang. Soms komt er wat van naar buiten, zoals een tijdje geleden bij de massa ontvoering en slachting van een veertigtal protesterende studenten. Dan blijft het een tijdje stil totdat weer ergens anders een massagraf wordt gevonden of er een moordende schietpartij op een feestje plaatsvindt.

Iedereen kan verdwijnen door ontvoering of regelrechte moord, of je  rijk of arm bent, man, vrouw of kind, zoon of dochter van een ondernemer, migrant, campesino, sportman, militair, politie, ambtenaar of wat voor beroep dan ook. In 2016 vielen 26.000 doden door geweld. Dat was bijna 23% meer dan het jaar daarvoor. Dit jaar wordt het waarschijnlijk nog erger. Tussen februari en maart vielen er alleen al 3.799 doden.

Volgens het Internationaal Instituut voor Strategische Studies (IISS) in Londen vallen in Mexico meer doden door geweld dan in Irak. Syrië met zijn wrede burgeroorlog staat op de eerste plaats op de wereld ranglijst van doden als gevolg van geweld..

Scene met gemaskerde jongeren uit een Mexicaanse documentaire "La libertad del diablo"
(De vrijheid van de Duivel) over huurmoordenaars uit de drugswereld
en slachtoffers van de drugsoorlog.
 De documentaire is gemaakt door de Mexicaan Everardo Gonzalez
en getoond op de Berlinale.

Wat is de oorzaak van deze orgie van geweld die Mexico in zijn greep heeft? Ten eerste de extreme verschillen tussen arm en rijk. In Mexico is ondanks alle linkse retoriek van verschillende partijen nooit een fatsoenlijk sociaal beleid tot stand gekomen.  Mexico is een land met een extreem Wild West Kapitalisme aangevuld met drugsgeweld en een niets of niemand ontziende corruptie. Politieke en ambtelijke (inclusief politie) macht wordt gebruikt voor persoonelijke verrijking over de ruggen van de gewone burgers.

Ten tweede zijn de officiële staatsnstellingen meer en meer verweven geraakt met het geld en geweld van de drugswereld. Veel politici, hoog geplaatste militairen en politie autoriteiten zijn beschermheren van drugsbendes. Het gevolg is dat criminaliteit niet wordt bestreden maar oogluikend toegelaten of toegedekt wordt. De moedige journalisten of juristen die zaken onderzoeken, worden eerst bedreigd en daarna als ze toch doorgaan met hun activiteiten alsnog in koelen bloede vermoord.

Ondertussen is er ook een soort van "Narco Cultuur" ontstaan
waarin de drugssmokkelaars (narcotraficantes) en hun
gewelddaden bezongen worden.

Andere vormen om snel geld te verdienen zijn ontvoeringen die vaak eindigen met moord of het losgeld wel of niet betaald is. De daders willen niet het risico lopen dat ze later alsnog ontdekt worden, ook niet door concurrende bendes. Het gevolg is dat tussen de verschillende drugs- en ontvoerings-bendes een soort van permanente oorlog aan de gang is die ongelooflijk wreed is. 

Tot slot moet nog gemeld worden dat als gevolg van het Wild West kapitalsime ondernemers ongestraft en zonder respect voor enige arbeidswetgeving hun werknemers soms genadeloos uitbuiten. Wie zich verzet tegen te lage lonen wordt of direct ontslagen of in geval van stakingen of andere vormen van georganiseerd verzet zelfs vermoord. Vakbondsleiders die daadwerkelijk opkomen voor hun leden, zijn hun leven niet zeker.

Of er wat aan gedaan kan worden? Wie zal het zeggen? De politieke en de ondernemende klasse is totaal verrot, net als leger en politie. De goedwillende intellectuelen zoeken de oplossing in radicale linkse ideologieën in plaats van praktische maatregelen zoals het naleven van bij wet vastgelegde minimumlonen enz. Als gevolg hiervan dreigt Mexico steeds verder weg te zinken in een moeras van bloed en geweld. Veel Mexicanen zullen daarom hun heil blijven zoeken bij hun Noorderbuur de VS. Een muur zal daar weinig tegen helpen.