EEN KATHOLIEKE KONINGIN IN EEN REPUBLIKEINS LAND

 

De van huis uit katholieke koningin Maxima gefotografeerd door Erwin Olaf in collage van petrus.

Naar het schijnt had het koningspaar een goede relatie met paus Franciscus. Wat dat voor een relatie is, is niet duidelijk maar het is begrijpelijk. Per slot van rekening is Maxima een Argentijnse van katholieke huize en dat zal de Argentijnse Franciscus goed hebben gedaan.Het is daarom jammer dat Maxima niet bij de begrafenis van de paus kan zijn. 

Koningsdag is natuurlijk ook belangrijk. Een keer per jaar begeeft het koningspaar zich tussen het Nederlandse volk. Dat is nog belangrijker dan in andere landen omdat we zo republikeins zijn. Niemand hoort ver boven het volk uit te steken, ook een koningshuis niet. Daarvoor zijn we te republikeins, republikeinser dan bijvoorbeeld de Fransen.

Je kunt hooguit zeggen dat we uit eerbied voor de geschiedenis een koningshuis tolereren maar daarmee is het ook wel gezegd. Voor de rest zijn we een land van burgers die zich zoveel mogelijk als gelijken gedragen. Of we dat ook zijn is iets anders. 

Voor voetballers, wielrenners en grote zangeres maken we dan weer graag een uitzondering. Dat zijn dan ook volkshelden en die mogen natuurlijk best een kopje groter zijn dan de rest en een beetje meer verdienen.

Belangrijke voetbalwedstrijden zijn hoogmissen waarin symboliek een belangrijke rol speelt. We spreken ook niet voor niks van koning Voetbal. We aanbidden koning Voetbal als hij ons verlossing brengt tijdens een of ander kampioenschap. 

Toch is het jammer dat er niemand van het koningshuis op de begrafenis van de paus in Rome zal zijn. Het bevestigt dat Nederland in wezen en ondanks een katholieke koningin een protestantse natie is waarin voor Rome weinig plaats is. 

De Spaanse -katholieke Nederlanden - eenmaal veroverd in de Tachtigjarige oorlog, werden lang gewantrouwd. Het heeft lang geduurd voordat katholieken aanvaard werden als gelijke burgers. Daar was een Franse bezetting voor nodig. 

Tijdens die bezetting kwam wettelijk een einde aan de generaliteitslanden (1795), ruwweg het tegenwoordige Noord Brabant, Limburg en Zeeuws Vlaanderen. Lange tijd werden ze beschouwd als een soort interne koloniën en na 1800 nog lang als wingewesten. 

De scheidslijn valt ruwweg samen met de twee grote rivieren en is nooit helemaal verdwenen, niet in de taal, niet in de cultuur en eigenlijk ook niet economisch. Pas aan het einde van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste krijgt de katholieke emancipatie politiek, cultureel en economisch zijn beslag.

In de negentiende eeuw kreeg de industriële revolutie een stevige poot in het zuiden van Nederland met wat tegenwoordige maakindustrieën worden genoemd.

“De belangrijkste industriële regio’s van Nederland zijn Zuidoost-Noord-Brabant en Groot Rijnmond. Die koppositie hadden ze twintig geleden ook al. Wel lijkt er een verschuiving plaats te vinden van het zwaartepunt van de industrie van het westen naar het zuiden van Nederland, met name Noord-Brabant.” (CBS)

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 33

Echtpaar in Antwerpen, oktober 1993

Na mijn voorgaande uitstappen naar de politieke actualiteit in België, gaan we terug naar de tijd van Koning Willem I van de Verenigde Nederlanden, die onder bescherming van de toenmalige Europese grootmachten (Congres van Wenen 1814-1815) probeerde te herenigen wat gescheiden was door de Tachtigjarige Oorlog. De poging tot hereniging van de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden strandde al na 15 jaar en leidde zelfs tot de oprichting van de nieuwe Europese natie België. 

Waarom faalde deze poging tot vereniging terwijl de beide landsdelen toch ook de Nederlandse taal deelden en enkele eeuwen geschiedenis? Denk bijvoorbeeld aan het Hertogdom Brabant dat zich uitstrekte van Brussel tot den Bosch. Veel van de oorzaken die leidden tot de nieuwe scheiding zijn in voorgaande blogs besproken. 

Zo was het Zuidelijke landsdeel katholiek, net als de voormalige Generaliteitslanden, dat waren de overwegend katholieke landsdelen die met de Vrede van Munster in1648 onder het Staatsgezag van de protestantse Republiek kwamen. De katholieke kerk in het Zuiden vreesde protestantisering en verlies aan macht en invloed onder een protestantse koning zoals de Generaliteitslanden was overkomen. 

Ten tweede moest de Franstalige elite, ook die in Vlaanderen, weinig hebben van het Nederlands als voertaal en vreesde al evenzeer verlies aan politieke en economische macht en invloed. Ten derde stonden de liberale intellectuelen afwijzend tegenover het autoritaire regiem van koning als Willem I. Ten vierde vonden ze allemaal dat de Zuidelijke Nederlanden ondervertegenwoordigd waren in het landsbestuur te Den Haag.

En de Noord Nederlanders, wat dachten die van hun nieuwe Zuidelijke landgenoten? Zagen ze het als een soort Generaliteitslanden met een overwegend katholieke bevolking en een clerus die in wezen niet te vertrouwen waren zoals ten tijde van De Republiek? Beschouwden ze de Zuidelijke Nederlanden als een aanwinst of als een blok aan het been?

Met de Franse bezetting van Nederland omstreeks 1795 was weliswaar een einde gemaakt aan de discriminatie van de Generaliteitslanden. Maar dat wil nog niet zeggen dat daarmee de integratie van deze landsstreken was voltooid. Een ding is de (politieke) barrières tot integratie opheffen, een ander ding is de nieuwkomers te aanvaarden als volwaardige medeburgers. Dat gold dus zeker ook voor de nieuwkomers uit het Zuiden, hoezeer koning Willem I ook zijn best deed om de integratie van Zuid en Noord te versnellen door allerlei economische, culturele en politieke maatregelen.

(verschijnt elke vrijdag)

MOET IK ME SCHAMEN VOOR ONS SLAVERNIJ VERLEDEN?

petrus nelissen, "Slavenschip", acryl op papier.
(privé bezit)

Moet ik me schamen voor ons slavernij verleden? Het is in ieder geval een van de heel zwarte bladzijden in onze geschiedenis en meteen ook van de hele mensengeschiedenis. Er zijn heel veel zwarte bladzijden in de mensengeschiedenis. Teveel om op te noemen, elk land en elk volk heeft er wel een paar. De mensheid  moet zich schamen, niet alleen voor wat in eigen land is gebeurt maar ook elders, of het nu om de Goelag in Rusland gaat, de Culturele revolutie in China, de Pol Pot terreur in Cambodja, de Holocaust, de Kerstbombardementen op Vietnam, de moorden in Fort Zeelandia, de Indianen moord, de slachting in Srebrenica enz. enz. 

De mensheid leeft in schaamte waarvan de slavenhandel er een is. Maar wie was nu precies verantwoordelijk voor de schaamte? De slavenhandel was in handen van de VOC en dat was een private onderneming met de eerste aandeelhouders in de wereld. De VOC was daarmee de eerste multinationale onderneming. De aandeelhouders van de VOC zijn dus de eerst verantwoordelijken en strict genomen niet de toenmalige Republiek van de Zeven Verenigde Gewesten.

Maar de VOC handelde wel onder vlag van de Republiek en is daarmee mede verantwoordelijk geweest voor de slavenhandel, d.w.z. de toenmalige leden van de Staten Generaal, de regering van de Republiek. Daar hoorde mijn provincie Noord-Brabant niet bij, dat was een van de Generaliteitslanden.

“In tegenstelling tot de zeven gewesten (eigenlijk acht, maar Drenthe had geen stem in de Staten generaal)-Groningen, Friesland, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Holland en Zeeland -hadden zij geen stem in het landsbestuur. Het waren voornamelijk rooms-katholieke gebieden die in een later stadium van de Tachtigjarige Oorlog op de koning van Spanje veroverd waren…Ze fungeerden in veel gevallen als bufferzone tussen de Republiek en de Spaanse respectievelijk Oostenrijkse Nederlanden. In economisch opzicht werden ze als wingewesten uitgebuit met zware belastingen en heffingen.” (Wikipedia: Generaliteitslanden)

Niet dat ik mijn handen in onschuld wil wassen, maar toch, wij Brabanders waren ook slachtoffer van de Republiek. Misschien moeten we het daar in den Haag nog maar eens over hebben. Ondertussen wil ik de actievoerders  vragen daarom een beetje clementie te hebben met ons witte Brabanders. Ik bedoel, we zijn uiteindelijk toch samen slachtoffers van de Republiek?

(Met dank aan Hans Broek in de Volkskrant van 12 januari 2018: ‘Opinie- Wie zich niet schaamt voor Nederlands verleden kent de slavenkastelen in Ghana niet.’)