 |
| Vincent van Gogh, Naaister, Etten, 1881, Rijksmuseum Kröller-Müller,Hoge Veluwe. "Een mooi uitgewerkte tekening met het model in tegenlicht. Vincent's techniek is duidelijk vooruitgegaan al relativeert hij als volgt:"Natuurlijk zijn dat geen meesterstukken, maar toch geloof ik waarlijk dat er ietss gezonds en werkelijks in zit". (blz. 98 in 'Van Gogh in Etten, catalogus bij de tentoonstelling over leven en werken van Vincent van Gogh in 1881 in Etten-Leur, gehouden van 30 maart tot 31 juli in het Van Gogh-centrum te Etten-Leur.) Vincent was een verwoed tekenaar van het Brabantse boerenleven in de tijd dat hij daar woonde en werkte. Zijn grote voorbeeld was Jean Francois Millet (1814 - 1875), schilder van het boerenleven. |
Een vierdelig
Nederlands docudrama over Vincent van Gogh, een van onze
grootste schilders. Ik kijk gewoonlijk niet naar Nederlandse series
of films. Mij te houterig allemaal. Het lijkt wel of Nederlandse
filmers en acteurs hun best doen om je niet te laten vergeten dat er
toneel gespeeld wordt. Wegdromen bij verrassende beelden en dialogen
is er niet bij. Het blijft allemaal Nederlands nuchter. Maar
nieuwsgierigheid dreef me deze keer om toch te kijken.
Het docudrama “Een huis voor Vincent” is een tweeluik. Twee levens, niet naast maar
door elkaar. Terwijl we het leven van Vincent leren kennen, zien we
zijn neef Vincent Willem, zoon van zijn geliefde broer Theo, zijn
best doen om de enorme collectie schilderijen van zijn oom in
Frankrijk te slijten. Met de opbrengst moet -god betert – het
project voor een hoge snelheidstrein gefinancierd worden. Maar goed
dat dat niet is doorgegaan. We weten nu dank zij Fyra wat daar
terecht van zou zijn gekomen. Je moet er ook niet aan denken dat een
Frans museum eigenaar zou zijn geworden van de Van Gogh collectie. De
Fransen zouden Vincent onverbiddellijk tot landgenoot -notre Vincent-
gebombardeerd hebben. Nu hebben we dank zij zijn neef het Van Gogh
museum als een huis voor Vincent.
Vincent was niet alleen
een begeesterd schilder maar ook een begenadigd schrijver. Dat
besefte ik pas stoen ik zijn brieven aan zijn broer Theo begon te
lezen. Ik vind zijn brieven net zo goed of misschien zelfs wel beter
dan van Gerard Reve. Vincent schreef zijn broer zonder winstoogmerk,
puur en alleen uit broederliefde en ter verantwoording van de centen die hij van zijn broer kreeg. Gerard was daarentegen uiteindelijk ook
broodschrijver zoals hijzelf vaak zei. Brood was nou net
Vincent's zijn probleem net als schildersmateriaal. Hij had nooit
geld. Zijn leven lang heeft hij zijn hand op moeten houden bij broer
Theo. Heeft Theo daarover geklaagd, gezeurd en gemekkerd? Niet dat ik
weet.
Waar kom je zo'n
broederliefde nog tegen? En dan te weten dat Theo toch ook een gezin
moest onderhouden. Heeft diens vrouw Jo er ooit iets van gezegd? Ik
bedoel, het is toch voor de hand liggend dat ze tegen haar man gezegd
zou hebben dat hij eens aan zijn eigen huishouden moest denken in
plaats van huishoudgeld te geven aan een haveloze, soms krankjoreme
schildersbroer en hoerenloper wier schilderijen je niet aan de
straatstenen kwijt kunt? Maar over zulke zaken horen of zien we niks
in het felrealistische maar fantasieloze docudrama. In plaats daarvan
zien we zijn broer als een zoutloze, brave galeriehouder. Zijn vrouw
Jo is al een even brave vrouw terwijl zij zonder een cent subsidie,
de hele collectie schilderijen én brieven na de dood van haar man
geordend heeft en zo bewaard heeft voor het nageslacht. Niet voor het
geld maar vanwege de zeggingskracht van de schilderijen en
tekeningen. Jo zou daarvoor postuum alsnog het Grootkruis van
Verdienste voor moeten krijgen net als trouwens haar man, Vincent's broer
Theo.
We zien in het vierde
deel dat Vincent zijn broer Theo en diens vrouw Jo probeert over te
halen bij hem in Zuid Frankrijk te komen wonen. Maar Theo en Jo
weigeren. Ik snap dat. Waar moet Theo met zijn gezin in zo'n verlaten
dorp van leven? Als galeriehouder moest hij, zeker in die tijd, bij
zijn afzetmarkt wonen en die was nu eenmaal in Parijs. De droom van
Vincent om met zijn broer en diens vrouw op het vredige platteland te
wonen was een onmogelijke romantische droom. Net zo onmogelijk als
zijn droom om met Gauguin een soort schilderssameleving te vormen.
Hijzelf als dromer was daarbij overigens het grootste obstakel maar
dat had hij niet door.
Onbegrepen eenzaamheid dat was zijn hoogst persoonlijke drama dat in
de serie helaas niet tot leven komt.
Het docudrama is van
een hoog Nederlands realistisch gehalte terwijl Vincent alles behalve
een realist was. Van Gogh was een idealistische dromer op zoek naar
de zin van zijn leven, waarbij hij geen genoegen nam met minder dan het maximale. Hij wist met zijn leven eerst geen raad.
Moest hij gevallen vrouwen helpen zoals zijn Sien die eigenlijk niet
eens geholpen wilde worden of moest hij het woord van Jezus Christus
prediken zoals zijn vader deed in het Brabantse Zundert? Hij studeerde voor dominee maar het lukte niet. Vervolgens probeerde
hij het als lekenprediker bij de
mijnwerkers in de Borinage. Maar die begrepen hem net zo min als zijn
collega's. De mijnwerkers snapten zijn hartstocht niet voor hen, verworpenen onder
de aarde. Zijn omgeving begreep zijn hartstocht niet voor het leven van en bij de gewone man en
vrouw. Zijn vader en moeder
begrepen er in ieder geval niks van dat hun zoon in alles
hartstochtelijk was. Alleen zijn broer Theo en diens vrouw hadden een
vermoeden van wat Vincent ten diepste bewoog. Maar dat nam niet weg
dat zijn hartstochtelijkheid het samen leven met hem moeilijk maakte.
Gelukkig was daar de schilderkunst. Daarin kon Vincent uiteindelijk
zijn hartstochten voor mens en natuur uitleven in kleur en vorm. We
mogen de schildersgoden danken voor zo'n schilder.
