Posts tonen met het label spruitjeslucht. Alle posts tonen
Posts tonen met het label spruitjeslucht. Alle posts tonen

donderdag 2 juli 2026

DE SPEELSE KUNSTENAAR WIM T.SCHIPPERS


Wim T. Schippers (rechts op de foto) in zijn TV voorstelling "We zijn weer thuis". De serie zou je een televisie versie kunnen noemen van de de radio serie 'De Familie Doorsnee' van Annie M.G. Schmidt.


Om kunstenaar Wim T. Schippers kun je niet heen, al zou je het willen. De media zijn stuk voor stuk lyrisch over hem. Hij was dan ook van alle markten thuis. Zijn belangrijkste markt was de TV. 


Daar met name heeft hij furore gemaakt door als eerste een programma te maken met een naakte, krant lezende jonge vrouw en in een voorstelling een spruitjes klaar makende koningin met bril op te voeren. Beide programma’s leidden tot vragen in de Tweede Kamer.


Die vragen zijn het bewijs dat Nederland geen land is dat speels met de werkelijkheid om kan gaan.  Voor veel Nederlanders is die werkelijkheid ernstig en zwaar om niet te zeggen een last die gedragen moet worden. Of daaraan veel veranderd is, waag ik te betwijfelen.


Nederland is en blijft een schuldbewust land zonder vergeving. Want is ons bestaan niet beladen met schuld waar ook nog eens de ellende van onze geschiedenis bij komt? 


Schippers was hier wars van. Hij stond speels in het leven omdat het leven zelf een absurditeit is, een onverklaarbare absurditeit en dus kun je er maar het beste van maken door er speels mee om te gaan. Een gegeven paard moet je niet in de bek kijken.


Met zijn speelsheid probeerde hij ons Nederlanders te bevrijden van onze zwaarwichtigheid. De pindakaasvloer is daarbij een unieke en ongeëvenaarde vondst waarin hij de schrijfster Annie M.G. Schmidt ontmoet die de wereldberoemde zinsnede “de pindakaas is op” heeft bedacht in haar radioverhaal over De Familie Doorsnee.


Schippers veegt letterlijk de vloer aan met de pot pindakaas die in elk Nederlands doorsnee gezin op tafel komt bij het ontbijt en het middageten. Dat werkt bevrijdend net als een flesje cola leeg gieten in zee, een naakte kranten lezende vrouw of een koningin die spruitjes schoon maakt.


Dankzij de schrijver Gerard Reve staan spruitjes en dan vooral spruitjeslucht voor Nederlandse kleinburgerlijkheid ofwel benauwdheid van geest. Schippers maakt van de koningin die spruitjes schoonmaakt een kleinburgerlijke vrouw, een doorsnee vrouw. De koningin als gelijke onder gelijken, de droom van veel Nederlanders.


Maar ja, zoals met alle kunst begrijpt niet iedereen dat. Je moet maar net open staan voor speelsheid en perspectief wisseling en dat is voor zwaarwichtige mensen die het leven eerder als een last en een plicht beschouwen dan een gave, bijzonder moeilijk.


Schippers wilde ons niet alleen met beelden maar ook met woorden bevrijden van onze calvinistische zwaarwichtigheid, echter zonder lichtzinnig te worden. Hij schreef TV toneelstukken of beter gezegd Nederlandse Soaps die ongelooflijk hilarisch waren, vergelijkbaar met de beroemde Britse serie Fawlty Towers van John Cleese. Maar ja, het Nederlands Taalgebied is vele malen kleiner dan het Engelse en dus worden ze niet wereldwijd bekend. 


Schippers begreep maar al te goed dat taal een tweesnijdend zwaard is. Taal kan je gevangen houden in je eigen wereld. Je zit dan opgesloten in je taal. Maar je kunt taal ook gebruiken om je wereld te verruimen, om een geestelijk ontdekkingsreiziger te worden. Ik denk dat Schippers dat wilde, dat we onze geesten verruimen door taalgebruik, door taal buiten de geijkte kaders te gebruiken.


Terugkeren naar kindertaal kan ook geestelijk verruimend zijn zoals Cobra kunstenaars terugkeerden naar de kindertekening. Kindertaal en tekeningen geven je de mogelijkheid om terug te keren naar de onbevooroordeelde waarneming, de onschuld van het nieuwe. Dat kan heel bevrijdend werken. Nee, Wim T. Schippers wist wel waar hij mee bezig was. Nu wij nog. 

vrijdag 6 juli 2012

SPRUITJESLUCHT



Waar komt die uitdrukking ‘Spruitjeslucht’ vandaan als verwijzing naar een periode die men verafschuwt, de naoorlogse jaren vijftig? Was het niet Gerard Reve die het voor het eerst heeft gebruikt in een verhaal? Wordt hij niet nog moedelozer van de spruitjeslucht in een Amsterdamse portiek? Het kan haast niet anders. Het heeft vast ook te maken met zijn debuutroman ‘De Avonden’ waarin hij een naoorlogs gezin beschrijft dat in een beklemmende nietszeggendheid leeft. Dat verhaal moet trouwens niet autobiografisch of letterlijk worden opgevat. De non-belevenissen van dat gezin zijn een metafoor voor de geestelijke leegte waarin de hoofdpersonen van het boek leven. Maar leg dat de nuchtere Nederlander maar eens uit. Geestelijke verbeelding is niet zijn sterkste kant om het voorzichtig te zeggen.

Spruitjeslucht is hoe dan ook een uitdrukking geworden waarin de verveling, de benauwdheid, het conformisme, het gezin als gevangenis, de kerkgang en armoedigheid van de naoorlogse jaren mee worden bedoeld en daar wil natuurlijk niemand meer naar terug. De jaren zestig generatie maakte daar een eind aan en sinds die tijd leven we in een opwindende tijd van vrijheid blijheid met rock and roll, drugs, film, televisie, auto’s, verre vakantiereizen, liefde en echtscheidingen, de bevrijde en werkende vrouw, lesbische homo stellen, gay parades enz.

Allemaal winst zou je zeggen maar de geestelijke leegte is niet verdwenen of misschien zelfs nog wel groter geworden. Moest je vroeger nog naar de zondagsmis of dienst om een geestelijk bad te nemen, hoe benauwend soms ook, nu neemt bijna niemand meer zo’n bad. Allemaal flauwekul vindt de goegemeente. Raken we toch in de war en weten we ons geen raad met onze gevoelens dan hebben we een waslijst van voorzieningen die op professionele wijze je weer op de been brengen.

De rest kan doorgaan voor geestelijk gezond en dankzij de welvaart zich met vakantiereizen, feesten, amoureuze avonturen, televisie, festivals, films en nog allerlei ander vermaak door het leven sjouwen ter verdringing van geestelijke leegte. We weten daarbij wel dat het zo maar ineen afgelopen kan zijn maar doen er alles aan om dat te vergeten. Als we dan toch dood moeten dan liefst ongemerkt, pats boem weg zodat je niet geplaagd kunt wordt door angsten. Als het een slopende ouderdomsziekte wordt kiezen we voor de dood uit vrije wil. Eind goed al goed. Hebben we dat ook weer gehad.