Posts tonen met het label han klinkhamer. Alle posts tonen
Posts tonen met het label han klinkhamer. Alle posts tonen

woensdag 4 juni 2025

MUSEUM JAN CUNEN. HAN KLINKHAMER VAN HIER

 


Met de tentoonstelling “Han Klinkhamer Van Hier” zet het Museum Jan Cunen in Oss zijn beleid om meer aandacht te geven aan regionale kunstenaars voort. Het centrum van dit beleid is “Villa Curiossa”  een verwijzing naar de stad Oss en het gebouw waarin het museum gevestigd is, het voormalige “woonhuis van een schatrijke boterbaas”, zoals op de website van het museum staat te lezen. Eigenlijk waren het twee boterbazen, eerst de bouwer van de villa, de familie van den Bergh en daarna Jurgens. Beiden grondleggers van Unilever.


Villa Curiossa ofwel de Wonderkamer van Oss is een replica van het gebouw en staat midden in het museum op de eerste verdieping. De replica is samen met het museum het centrum van de (kunst)geschiedenis van Oss waarbij het begrip kunst breed wordt opgevat. 


Allerlei artefacten die op de een of andere manier naar de (cultuur)geschiedenis van Oss verwijzen, hangen in het trappenhuis naar de eerste verdieping en op de eerste verdieping. Er hangen schilderijen, foto's, borden, affiches enz. die verwijzen naar de industriële geschiedenis van de stad, naar de oude geschiedenis en naar de actuele geschiedenis. 


Met Villa Curiossa stapt de stad over de schaamte heen voor zijn criminele verleden en omarmt het zijn industriële geschiedenis. De industriële geschiedenis van Oss is van nationale betekenis, een betekenis die zich tot op de dag vandaag voortzet. Politiek heeft Oss met de Socialistische Partij ook Nederlandse geschiedenis geschreven.


De beeldende kunsten daarentegen zijn niet de sterkste kant van Oss. Ossenaren zijn vooral werkers en doeners. "Doe maar gewoon dan doe je gek genoeg" kun je gerust de lijfspreuk van de Ossenaar noemen. De stad was bovendien lange tijd niet rijk genoeg voor kunst. Daar is de afgelopen eeuw verandering in gekomen. Het museum Jan Cunen ondersteunt deze verandering ten goede voor de beelden kunsten.


Kunstenaars uit de regio die enigszins naam weten te maken, worden door het museum uitgenodigd om hun werk tentoon te stellen. Zo ook Han Klinkhamer, een schilder van hier met landelijke bekendheid,  een “die altijd met zijn voeten in de Maaslandse klei is blijven staan”, aldus de expositiefolder. 


Dat laatste is aan zijn werk te zien. Klinkhamer is een landschapsschilder maar dan een zonder landschap in de klassieke betekenis van het woord. Klinkhamer abstraheert het landschap of delen uit het landschap. Hij haalt het als het ware in de gedaante van verf naar hem toe. Hij kneedt zijn verf tot hij op “een dieper, universeler thema” stuit. Daarom kan zijn werk, aldus de folder zich hier afspelen als “op een andere plek, of zelfs in een mentale ruimte, los van plaats en tijd.”


Het werk van Klinkhamer vibreert tussen figuratief en abstract. Je herkent sporen van een landschap in zijn werk maar soms verdwijnen die sporen in een volledig abstract spel van voornamelijk zwart en wit.


Klinkhamer is geen kleurenschilder, dat zou maar afleiden van het universele thema of moet ik zeggen de ziel van het landschap waarnaar hij op zoek is? Zijn werk is daarom tijdloos.  Daarom geeft hij geen titels noch jaartallen aan zijn schilderijen. Ze zijn bedoeld om ruimte te geven aan reflectie. Het werk van Klinkhamer leidt tot bezinning over onszelf en het landschap waarin we leven, verf bedoeld als inleiding tot geestelijk leven of is dat te sterk uitgedrukt?


woensdag 28 mei 2025

EEN METHODE BESTAAT NIET ALDUS KUNSTSCHILDER THEO VAN DER STEEN

 


Voor het maken van een schilderij bestaat geen methode zo besluit kunstschilder Theo van der Steen het boek dat zijn vriend Evert Brongers over hem gemaakt heeft (blz.89, Evert Brongers, ‘Een Methode bestaat niet, over Theo van der Steen Tekenaar & Schilder’, uitgave in eigen beheer)


Schilderen kun je van niemand leren, dat moet je zelf doen. Voor de techniek van het schilderen kun je een cursus volgen maar daarmee houdt het op. De rest ben jezelf. Dat kan ik overigens als fotograaf ook zeggen van fotograferen. Je kunt techniek leren maar de rest - de inhoud - moet jezelf doen.


Maar hoe vind je die inhoud? Dat is een hele worsteling zo blijkt uit de brieven die Theo aan zijn vriend Evert schreef. “Op het moment ben ik weer heftig aan het schilderen, toch zijn de nederlagen talrijk. Ik blijf ook wel erg kritisch op mijn werk. Tja, de schilderkunst, ook ’n manier van leven.” 7 februari 1985. (blz. 27 in genoemd boek)


Je kunt zo maar gaan twijfelen of je het al die tijd wel goed geschilderd hebt. “Ik kom even terug op m’n werk. Zou het kunnen dat je op een goede dag erachter komt dat je jarenlang verkeerd hebt zitten zoeken, in de verkeerde richting en dat dat gevoel ineens levensgroot overeind komt: dat je in de verkeerde trein bent gestapt?” 6 oktober 1986. (Blz. 29)


Hoe verhouden kunst en religie zich? Gerard Reve heeft ooit in een reeks universitaire lezingen gezegd dat alle kunst religie is. Theo kijkt er zo tegenaan. “Nu heb ik al ’ns eerder geprobeerd te verduidelijken met de vergelijking tussen kunst en religie. Ik geloof nu dat kunst van vandaag over iets anders moet gaan: de vrijheid en dat heb ik niet geleerd. Ik ben nog geen vrij mens. Ik moet weer helemaal opnieuw beginnen, begrijp je? ’t Wordt een hele klus.” 6 oktober 1986. (Blz.29)


Hier stuit Theo in zijn briefwisseling op de kern van de moderniteit; de vrijheid van de mens. De moderniteit is volgens filosofie professor Marc de Kesel in zijn serie lezingen over moderniteit in de bibliotheek van Oss, begonnen met Descartes. Sindsdien staat de mens tegenover de wereld als vrij mens. Daarvoor was hij een gelovig mens opgenomen in de wereld van God. 


Die moderniteit is sindsdien onontkoombaar de kunstwereld binnengedrongen en zoeken wij als kunstenaars naar onze positie in en tegenover de wereld ofwel wat is kunst eigenlijk? 


“Binnenkort moet ik werk leveren voor de nieuwe ledententoonstelling in Arnhem. Het is zo’n beetje klaar en ik ben er wel tevreden mee. Het zijn voornamelijk werken waar ik zogezegd lang heb moeten doorzeuren. Ik ben nou eenmaal niet iemand die ’t er direct opgooit. Emoties heb ik wel maar ik uit ze niet direct. Ik ben daarom wel eens afgunstig op ’n kunstenaar die dat wel kan en daarvoor heel eenvoudige middelen gebruikt. Dat is kunst. Bij zo iemand straalt de zon.” 2 september 1990. (blz 33)


Emoties op het doek. Theo is een kind van zijn tijd ook al kost het hem veel moeite. Hij formuleert het zelf met de volgende woorden. “Schilderen gaat over de eigen dichterlijke/filosofische verhouding tot de realiteit. Ook is het een poging om aan materie een betekenis, een ziel te geven. Als een werkstuk slaagt dan heeft het dus uitdrukking, zeggingskracht. Het is een projectie van eigen gevoelens en ideeën in de materie die ik gebruik.” 2 september 1990 (blz.33)


Theo worstelt naast de inhoud van zijn werk, ook met de verkoop van zijn werk. Daarin staat hij niet alleen. Veel kunstenaars vragen zich af hoe hun werk te verkopen zonder commercieel te worden, zonder gelikte kunst voor boven de zitbank te leveren.


Hij stelt in een brief van 2 maar 1992 vast dat zijn werk commercieel niet aantrekkelijk genoeg is. “Collega Han Klinkhamer vindt dat ik wat mijn werk betreft zeer integer ben. Maar ik kan er weinig mee doen. Bovendien mag ik dan integer wezen, ik ben ook naïef en onhandig. Dat merk ik weer bij zo’n bezoek aan een galeriehouder. Ik betrap mezelf dan op onprofessionele uitspraken. Ik mis een bepaalde zakelijke handigheid.” 2 maart 1992. (Blz.37)


Je zou denken dat na verloop van tijd het er iets eenvoudiger op wordt. Dat is het dus niet. Daar kan elke kunstenaar over meepraten. Niettemin gaat hij ondanks twijfel aan zijn verfkunsten door op zijn eigen weg en weigert in de val van wat hij mooie plaatsjes noemt, te lopen. “Mooie plaatjes, leugens eigenlijk, zijn geïdealiseerde beelden. Het is wat anders wanneer onder mijn handen iets ontstaat waaruit toch nog als het ware, schoonheid ontsnapt.” 7 februari 1994 (blz.43)


Het zal de lezer duidelijk zijn geworden dat het boek over Theo een nuttig boek is voor iedereen die meer wil weten hoe de kunstschilder zich verhoudt tot zichzelf, de wereld en zijn kunstwerk. Zijn worsteling met verf is een voorbeeld, geen methode zoals hijzelf terecht opmerkt.


Het boek is royaal geïllustreerd met werk van Theo zodat je een goed indruk krijgt van zijn Werdegang in schilderkunst en leven. Je zult maar een vriend hebben als Evert Brongers die zo’n boek over je maakt. Wat mij betreft heeft hij met zijn boek over Theo meteen de schilderkunst een dienst bewezen, net als Theo zelf met zijn brieven, teksten en uiteraard vooral en voornamelijk met zijn schilderijen.