Posts tonen met het label conceptuele kunst. Alle posts tonen
Posts tonen met het label conceptuele kunst. Alle posts tonen

donderdag 26 juni 2014

POSTMODERN HEK

Petrus, Postmodern Hek van ijzer en marmer. 
Daar staat ie dan. Het Postmodern Hek, misschien wel het hoogtepunt in mijn werk tot nu toe. Een hoger voetstuk zou niet misstaan maar past niet in de tuin. Maar wie weet mag ik het ooit in het groot na laten maken voor op een plein of in een park. Maar dit exemplaar blijft natuurlijk wel het enige, echte originele exemplaar.

Een kapot stuk hek een beetje opgekalefaterd met roestwerende menie. Meer is het niet. Moet dat nu voor een kunstwerk doorgaan? Ambachtelijk gesproken in ieder geval niet. Er was geen kunst aan om het te maken. Het hek heb ik gevonden en het blok marmer heb ik uit de afvalcontainer gevist bij een marmerverwerkend bedrijf. Het enige wat ik er ambachtelijk aan heb gedaan, is het hek te verven en de benodigde gaten te boren in het marmer om het stuk hek in te zetten.

Ik heb ook niets hoeven te doen aan design, dat bastaard kind van kunst en ambacht. Het design was er al en ik heb het zo gelaten, als het ware in zijn natuurlijke staat of beter gezegd in zijn  staat van ontbinding. Die heb ik nu vastgelegd voor zo lang dat het duurt.

Is het dan misschien conceptuele kunst, het antwoord van de kunst van deze tijd op de Postmoderne kunst, kunst met een verhaal? Wat er ambachtelijk aan ontbreekt, wordt door het verhaal goed gemaakt. Maar ik heb geen verhaal of het zou moeten zijn dat het hek een symbool is van de vergankelijkheid van hekken. Maar dat is niks nieuws en zeg nu zelf, kunst moet vernieuwend zijn.  Is het verhaal erachter dan dat eigendommen – stukken land, huizen en tuinen – die door hekken worden afgebakend en beschermd uiteindelijk, hoe groot en machtig ook, vergankelijk zijn? Ook dat is niks nieuws. Ook dat weten we allemaal al en is dus geen vernieuwend inzicht.  

Het treurige van dit Postmodern Hek is dat er geen verhaal achter zit. Er zijn geen verhalen meer. De grote verhalen die ons vertellen hoe de wereld in elkaar zit of zou moeten zitten - de wereldgodsdiensten - zijn door de moderne tijd achterhaald. Er is niks meer buiten ons behalve dat wat we zien, horen, voelen en ruiken. Geen duivels, elfen, reuzen meer, misschien nog buitenaardse beschavingen maar dat is een schrale troost; te ver weg en onbereikbaar voor gewone mensen.  De moderne grote verhalen van en voor mensen, die verlossing en het paradijs beloofden, zijn met de val van communisme, socialisme en fascisme intussen ook in de vuilnisbak van de geschiedenis terecht gekomen.

Wat er overblijft zijn alleen nog maar kleine verhalen. Dit Postmoderne Hek is zo'n klein verhaal. Het is het kleine verhaal van de mensen die geen ander houvast hebben dan de dingen om hen heen. Die dingen maken de zin en onzin van ons leven uit. Het Postmodern Hek laat ons daarom lachen en huilen tegelijk. Misschien is dat een troost?




maandag 18 februari 2013

MOORD OP MALEVITSJ

PETRUS, Het Nieuwe Icoon (moord op Malevitsj), olieverf en acryl op canvas (50 x 60 cm exclusief lijst)

Een figuurlijke moord want de Russische avantgardist Kazimir Malevitsj (1878), uitvinder van het suprematisme, is sinds 1935 dood. Ik pleeg een moord op wat hijzelf als een icoon van de moderne kunst beschouwde en het daarna ook geworden is. Ik bedoel zijn zwarte vierkant op een wit vlak waarvan hij in 1915, vlak voor de Grote Communistische Revolutie in zijn land, de eerste versie presenteerde. Dat zwarte vierkant, zou net als de toiletpot van Marcel Duchamp (R. Mutt, 1917) het begin van de moderne kunst zijn. De kunst waar de gewone man niks snapt. Want wat is er nou voor kunstigs aan een zwart vierkant op een wit vlak? Dat kan toch iedereen maken net zoals iedereen een toiletpot in een museum kan zetten of een fietswiel op een kruk, nog zo'n werkje van Duchamp. Daar is geen kunst aan.

Het punt is dat 'Het Zwarte Vierkant' van Malevitsj en de toiletpot van Duchamp de materialisering van een idee zijn. Een idee kun je niet zien, niet aan de muur hangen of in een museum zetten. Een schilderij met een zwart vierkant wel, net als een toiletpot. Je kunt dus met een gerust hart zeggen dat vanaf Malevitsj en Duchamp de schilderkunst vooral ideeënkunst is geworden ( conceptuele kunst zeggen geschoolde mensen), opgehangen aan een of ander voorwerp. Dat voorwerp kan van alles zijn zoals Malevitsj en Duchamp op radicale wijze laten zien. Als je aan een zwart vierkant of een toiletpot een idee kunt ophangen, dan kun je dat ook aan een knuffelbeesten (Kelly in het Stedelijk Museum van Amsterdam), een dode haai in een aquarium (Damien Hirst) of een kampeertentje met de namen van al je vriendjes (Tracey Emin).

Wat predikten Malevitsj en Duchamp met hun radicale kunst? Het einde van de “oude schilderkunst” of “het einde van de oude ideeën” ? Ik denk beiden. Malevitsj en Duchamp dachten aan het begin van de 20ste eeuw dat er een nieuw tijdperk voor de mensheid was aangebroken. De oude ideeën met als kern het geloof in een bestaan van God zouden hebben afgedaan. Wij mensen waren zelf goden geworden en zouden dienovereenkomstig een nieuwe wereld scheppen. De herschepping van het paradijs was begonnen. Het zou slechts een kwestie van tijd zijn.

Nu na ruim honderd jaar weten we, met de mislukking van het communisme, de industrieel georganiseerde massamoord op joden, zigeuners enz. in de Tweede Wereldoorlog en de komst van de atoombom, wel beter. Er ligt geen betere wereld in het verschiet. Erger nog, al onze goede bedoelingen, keren zich uiteindelijk tegen onszelf. Zelfs onze strijd om leven en tegen de dood brengt niets dan verwarring met zich mee. Kinderen kunnen naar believen kunstmatig verwekt worden, de dood kan kunstmatig worden uitgesteld maar als mensheid of als menselijk individu blijken de keerzijden van dat geluk vaak te leiden tot nog meer pijn en leed. De mensheid zit gevangen in in het onontwarbare web van goed en kwaad.

“Het Zwarte Vierkant” van Malevitsj is dus tegelijk het begin en het einde van de moderne 20ste eeuwse kunst want wat hij en vele progressieve kunstenaars en intellectuelen met hem verwachtten, de komst van de verlichte mens en mensheid, is niet bewaarheid. Daarmee is de moderne kunst tezamen met de moderne mens de weg kwijt geraakt. Het geloof der voorvaderen hadden zij tezamen met “oude kunsten” afgezworen maar er is geen nieuw geloof voor in de plaats gekomen. De moderniteit als kunst is tezamen met de moderne mens terecht gekomen in een leegte die maar niet opgevuld raakt.

We moeten dus opnieuw beginnen. Vandaar de moord op het zwarte vierkant van Malevitsj. Met die moord halen we de menselijke werkelijkheid weer binnen in onze kunst. Deze keer niet glorieus en triomfantelijk alsof we bezig zijn de overwinning te behalen op dood en leven, op de kosmos, de sterren en planeten. Integendeel, de kunst van de 21ste eeuw heeft zijn les geleerd en zal bescheiden en nederig zijn, eenvoudig en sober, meelevend en meevoelend. De nieuwe kunst zal niet schreeuwerig zijn of opdringerig, niet shockerend maar dienend en zoekend naar het antwoord op het mysterie van ons bestaan. De nieuwe kunst zal dat mysterie in deemoed aanvaarden. Dat is de nieuwe kunst na de moord op het vierkant van Malevitsj als vertegenwoordiger van de oude 'moderne kunst'.