MEXICAANSE VERTELLINGEN 37. DE PIJN VAN ROSA

Het gesprek van de dag. Mexico 1976. (foto:petrus)

Rosa is niet meer te stoppen. Eindelijk kan ze haar pijn en verdriet kwijt aan iemand van wie ze houdt en die ze vertrouwt. Diego verroert zich niet, net zo min als Sara. Beiden beseffen dat ze haar niet moeten onderbreken nu ze ontwaakt uit een toestand van verdoving die veel te lang heeft geduurd.

Met tranen in haar ogen vertelt ze over de bevalling van Adam. Er zat niets anders op dan op zoek te gaan naar hulp toen de weeën steeds vaker opkwamen. Ze dwaalde over de paden op zoek naar iemand die haar wilde helpen. Ze struikelde over de losse stenen en gleed uit op de stijle paden. Uiteindelijk vond ze een hut waarin een vrouw zat die haar wilde helpen.

Die begreep onmiddellijk de toestand van Rosa. Ze legde Rosa op haar eigen bed, zette warm water klaar en haalde lappen en doeken voor haar en het nog ongeboren kind. Ze mocht na de bevalling blijven tot ze sterk genoeg was om terug te gaan naar haar hut. Al die tijd zag ze geen Efraïm, ze vreesde dat hij haar verlaten had om elders zijn heil te zoeken.

Nadat ze thuis was met Adam liet Efraïm zich weer zien. Rosa had gehoopt dat de komst van hun zoon hem zou veranderen, dat de liefde tussen hen weer zou terugkeren maar niets was minder waar. De toestand werd slechter. Rosa begon hard te snikken toen ze zei dat Efraïm niet eens naar hun zoon had gekeken.

Hij bleef drinken en het ergste van alles ook slaan. Er was niks meer wat Rosa of het kind nog goed konden doen. Alleen al hun aanwezigheid was genoeg om hem boos te maken. Eigenlijk wil hij ze niet meer in zijn hut hebben. Rosa zelf raakte verward en voelde zich in het nauw gedreven.

Ze kon maar niet vatten wat zich afspeelde in het hoofd van Efraïm en waar zijn hart was gebleven. Misschien waren de problemen hem in het hoofd geslagen? Misschien was hij bezig gek te worden? Ze was in haar jonge leven nog nooit door iemand geslagen, niet door haar vader en zeker niet door haar broers. Ze had haar vader nooit dronken gezien en zijn vrouw zien mishandelen. Zoiets bestond niet in haar wereld. Ze was radeloos en wist niet waar heen of waar naar toe te gaan.

Op een dag komt Efraïm niet meer thuis en ook de dagen die volgen niet. Er zit niks anders op dan uit bedelen te gaan langs de hutten in de bergen. Ze weet zeker dat Efraim niet meer terugkomt. Ze vermoed dat hij gevlucht is naar Amerika waar zoveel mannen naar toe gaan om hun geluk te beproeven.

Ze begint opnieuw te huilen. “Wat moet ik helemaal alleen met een kind daarginds in de bergen?”, zegt ze wanhopig huilend tegen Diego en Sara. Ze kan er nooit goed voor zorgen. Er is niemand daarginds in de bergen waar ze terecht kan. Ze kijkt Diego hulpeloos aan en vraagt hem, “Wwaar moet ik heen met Adam?”

 Diego beseft dat hij voor een oplossing moet zorgen. Haar toestand verdraagt geen uitstel meer. Haar zo terug laten gaan naar de hut zou wel eens haar dood en die van haar kind kunnen zijn. Dat kan hij niet verdragen. Hij overlegt kort met Sara. Ze nemen het besluit om met Rosa haar kind te gaan halen en daarna met zijn ouders te praten. Waarom zou Rosa niet met Adam bij hun ouders kunnen wonen? 

35. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE LOTGEVALLEN VAN ROSA

 

Twee dorpsmeisjes die als dienstmeiden in de hotel van de hacienda werken. Zwart-wit foto gemaakt in 1976 en met AI ingekleurd. (petrus nelissen)

Het verhaal over de muur en de dappere helden brengt ons terug naar San Miguel en daarmee naar de lotgevallen van Rosa. We weten dat ze met haar Efraïm naar de in blauwe nevelen gehulde bergen is gevlucht. Waarschijnlijk dwaalt ze daar nog steeds rond, zich schuil houdend onder lotgenoten in de misère.

 

Hoe zou het gaan met de liefde? Brandt die nog of is de passie gedoofd door de meedogenloze eenzaamheid in hun schuilplaats? Hoe overleven ze? Hoe komen ze aan de kost? Trekt Efraïm er op uit als een struikrover of doet hij eerlijk werk ergens in een verloren dorp? Wat doet Rosa?

Op weg naar zijn ouderlijk huis ziet Diego haar totaal onverwacht en zelfs een beetje tot zijn schrik haar roerloos langs de weg staan als een schichtig hert in de bosjes. Ze kijkt hem met grote ogen aan. 

Diego is met zijn Sara op weg om haar aan zijn ouders voor te stellen. Rosa staart hem een poos zwijgend aan en wil zich al omkeren, alsof ze spijt heeft dat ze gekomen is. Misschien is ze zelf ook verrast om hem te zien. Diego zegt zachtjes haar naam waarop ze blijft staan.

Waarom staat ze daar? Wat komt ze doen zo vlak bij het ouderlijk huis? Ze ziet er gehavend uit, slordig gekleed en verwaarloosd, haar haren in de war. Ze moet daarginds een ruig leven leiden met weinig comfort, een beetje als een dier.Bij de aanblik van de haar onbekende Sara slaat ze haar ogen neer. Ze beseft dat dit een vriendin van haar broer moet zijn.

Sara  bekijkt haar nieuwsgierig. Ze kent het verhaal van de ontvoering van Rosa en ze heeft zich altijd afgevraagd hoe ze er uit zou zien. Nu ziet ze een verwilderde vrouw, een meisje is ze niet meer, met nog slechts restanten van schoonheid. 

Haar ogen zijn helder, haar koperkleurige huid is nog een beetje gaaf en haar haren nog altijd sluik en zwart. Ondanks haar deemoedige houding, straalt ze toch nog een zekere trots uit. Diego kijkt haar vol medeleven aan en vraagt met zachte, tedere stem hoe ze het maakt. 

Zijn tederheid ontroert haar. Ze kijkt weifelend om zich heen alsof ze bang is dat ze gezien wordt of aarzelt ze om te vertellen hoe het zit? Met zijn blik probeert hij haar aan te moedigen om te praten. Hij zegt dat hij zijn ouders niet meer zal vertellen dan nodig, maar hij wil ze wel kunnen gerust stellen. Ze leven al veel te lang in onzekerheid over het lot van hun dochter. Daar moet een einde aan komen. 

Ze knikt instemmend. Ze heeft haar ouders nooit ongerust willen maken. Ze wilde met Efraïm mee omdat ze verliefd was en in verwachting. Ze zegt het terloops als een mededeling zonder al teveel betekenis. 

Maar deze eenvoudige mededeling van haar zwangerschap  is voor Diego de sleutel tot wat er is gebeurd. Hij kon maar niet begrijpen waarom ze zich had laten schaken maar nu is het duidelijk. Uit schaamte voor haar ouders en wie weet ook voor hem, volgde haar ze haar grote liefde in de hoop dat hij haar en hun kind een thuis zou geven.

Hoe groot moet haar wanhoop geweest zijn, haar eenzaamheid? Diego voelt haar pijn in zijn hart. Hij knijpt Sara in haar hand en drukt haar tegen zich aan. Had hij het maar geweten dan had hij haar kunnen helpen. Dan had ze niet in een orkaan van gevoelens een beslissing hoeven nemen die zo te zien verkeerd is uitgevallen.

31. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE KLEINE HERDER

Mexico, 1975

 

Diego en Sara hebben min of meer dezelfde jeugd gehad, een gelukkige jeugd ook al waren ze arm. Niet dat ze daar toen enig idee van hadden. Op welke leeftijd begin je te beseffen dat je arm bent? Diego kreeg het pas door toen zijn vader in Mexico-stad ging werken. Tot dan was alles vanzelfsprekend, zijn ouders zorgden voor eten en drinken en fatsoenlijk kleren. Diego loopt er bij zoals de weinige andere kinderen die hij ziet. Iets anders kent hij niet. Iedereen is gelijk.

Pas als zijn vader naar de hoofdstad vertrekt om er te gaan werken, dringt het tot Diego door dat geld een probleem is. Dat is na de de geboorte van het derde kind, een meisje. Zijn vader gaat als metselaar werken, een vaardigheid die hij al doende in het dorp geleerd heeft. Een opleiding tot metselaar bestaat niet, eigenlijk bestaat nergens een opleiding voor. Iedereen wordt als landarbeider geboren en sterft als landarbeider. Vrouwen worden als moeders geboren om als grootmoeder te sterven. Het leven is eenvoudig en zonder poespas. 

Diego mist zijn vader al is het maar omdat hij nu voortaan alleen het enige paard dat ze hebben, moet verzorgen. "De Vlek" zo heet het paard, is een trouwe vriend van hem voor zover een paard een vriend van mensen kan zijn. Voor Diego is dat genoeg. Het is zijn enige vriend. Ze wonen zo afgelegen dat hij zelden met andere kinderen kan optrekken.

Na verloop van tijd komt er een veulen bij. Een lastig paardje dat voortdurende probeert te ontsnappen uit de afgepaalde wei achter het huis. Het paardje is een kopzorg maar dat neemt hij voor lief. Hij houdt van dieren ook al zijn ze soms lastig om mee om te gaan. 

Er is een jaar geweest dat hij en zijn moeder er maar ternauwernood in slagen de twee paarden in leven te houden. Het weer is grillig in de bergen en in dat jaar laat de regen het helemaal afweten. Alles wordt droog en dor. Er is voor de paarden geen vers gras meer. Er zit niks anders op dan elke dag vers gras te gaan snijden in het verderop lager gelegen stuk moeras. Tot op de dag van vandaag is Diego er trots op dat hij daardoor samen met zijn moeder de paarden gezond en wel door deze droge periode heen hebben gekregen.

Ondertussen komt zijn vader om de twee weken op zaterdag naar huis. De maandag daarop vertrekt hij dan 's morgens vroeg met de bus van 5 uur naar Mexico-stad. Diego kan nog de blijdschap voelen die hij voelt als zijn vader op zaterdag thuis komt. Dat zijn gelukkige weekeinden, waar wat extra te eten en te drinken is en hij met zijn vader bezig is met de dingen rond het huis.

Al heel vroeg, hij is dan nog maar net 8 jaar geworden, gaat hij zelf werken als herder van een paar stuks vee, eigendom van de rijkste familie van het dorp. Rijk in de betekenis dat ze het meeste land hebben van alle boeren in het dorp. Land is het belangrijkste middel van bestaan. Hoe meer land je hebt, hoe beter je af bent. 

Zijn werkdag als herder begint meteen na schooltijd, van drie uur  tot zes uur in de namiddag. Dan wordt het donker en moeten de koeien naar binnen. Op zaterdag en zondag werkt hij langer. Op die dagen wordt hij iets beter betaald. Al die jaren verandert er niets tot de dag dat hij veertien jaar wordt. Dan krijgt hij meer betaald zodat hij zijn moeder wekelijks 30 peso's kan geven als bijdrage aan het huishouden. Er blijft dan nog een klein beetje over voor hemzelf als zakgeld. 

In die tijd komt Diego op het idee om zelf dieren te gaan houden. Zijn oma helpt hem daarbij. Hij mag haar kalf hebben als hij belooft om haar de melk te bezorgen. Zo komt hij aan zijn eerste eigen stuk vee. Nadat de koe gekruist is met een oersterke Hollandse stier, heeft hij een mooie gezonde os. Dat wordt het lievelingsdier van allemaal bij hem thuis omdat het zo mooi en zo sterk is en op het land altijd hard werkt.