31. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE KLEINE HERDER

Mexico, 1975

 

Diego en Sara hebben min of meer dezelfde jeugd gehad, een gelukkige jeugd ook al waren ze arm. Niet dat ze daar toen enig idee van hadden. Op welke leeftijd begin je te beseffen dat je arm bent? Diego kreeg het pas door toen zijn vader in Mexico-stad ging werken. Tot dan was alles vanzelfsprekend, zijn ouders zorgden voor eten en drinken en fatsoenlijk kleren. Diego loopt er bij zoals de weinige andere kinderen die hij ziet. Iets anders kent hij niet. Iedereen is gelijk.

Pas als zijn vader naar de hoofdstad vertrekt om er te gaan werken, dringt het tot Diego door dat geld een probleem is. Dat is na de de geboorte van het derde kind, een meisje. Zijn vader gaat als metselaar werken, een vaardigheid die hij al doende in het dorp geleerd heeft. Een opleiding tot metselaar bestaat niet, eigenlijk bestaat nergens een opleiding voor. Iedereen wordt als landarbeider geboren en sterft als landarbeider. Vrouwen worden als moeders geboren om als grootmoeder te sterven. Het leven is eenvoudig en zonder poespas. 

Diego mist zijn vader al is het maar omdat hij nu voortaan alleen het enige paard dat ze hebben, moet verzorgen. "De Vlek" zo heet het paard, is een trouwe vriend van hem voor zover een paard een vriend van mensen kan zijn. Voor Diego is dat genoeg. Het is zijn enige vriend. Ze wonen zo afgelegen dat hij zelden met andere kinderen kan optrekken.

Na verloop van tijd komt er een veulen bij. Een lastig paardje dat voortdurende probeert te ontsnappen uit de afgepaalde wei achter het huis. Het paardje is een kopzorg maar dat neemt hij voor lief. Hij houdt van dieren ook al zijn ze soms lastig om mee om te gaan. 

Er is een jaar geweest dat hij en zijn moeder er maar ternauwernood in slagen de twee paarden in leven te houden. Het weer is grillig in de bergen en in dat jaar laat de regen het helemaal afweten. Alles wordt droog en dor. Er is voor de paarden geen vers gras meer. Er zit niks anders op dan elke dag vers gras te gaan snijden in het verderop lager gelegen stuk moeras. Tot op de dag van vandaag is Diego er trots op dat hij daardoor samen met zijn moeder de paarden gezond en wel door deze droge periode heen hebben gekregen.

Ondertussen komt zijn vader om de twee weken op zaterdag naar huis. De maandag daarop vertrekt hij dan 's morgens vroeg met de bus van 5 uur naar Mexico-stad. Diego kan nog de blijdschap voelen die hij voelt als zijn vader op zaterdag thuis komt. Dat zijn gelukkige weekeinden, waar wat extra te eten en te drinken is en hij met zijn vader bezig is met de dingen rond het huis.

Al heel vroeg, hij is dan nog maar net 8 jaar geworden, gaat hij zelf werken als herder van een paar stuks vee, eigendom van de rijkste familie van het dorp. Rijk in de betekenis dat ze het meeste land hebben van alle boeren in het dorp. Land is het belangrijkste middel van bestaan. Hoe meer land je hebt, hoe beter je af bent. 

Zijn werkdag als herder begint meteen na schooltijd, van drie uur  tot zes uur in de namiddag. Dan wordt het donker en moeten de koeien naar binnen. Op zaterdag en zondag werkt hij langer. Op die dagen wordt hij iets beter betaald. Al die jaren verandert er niets tot de dag dat hij veertien jaar wordt. Dan krijgt hij meer betaald zodat hij zijn moeder wekelijks 30 peso's kan geven als bijdrage aan het huishouden. Er blijft dan nog een klein beetje over voor hemzelf als zakgeld. 

In die tijd komt Diego op het idee om zelf dieren te gaan houden. Zijn oma helpt hem daarbij. Hij mag haar kalf hebben als hij belooft om haar de melk te bezorgen. Zo komt hij aan zijn eerste eigen stuk vee. Nadat de koe gekruist is met een oersterke Hollandse stier, heeft hij een mooie gezonde os. Dat wordt het lievelingsdier van allemaal bij hem thuis omdat het zo mooi en zo sterk is en op het land altijd hard werkt. 

ARMOEDE

Mexicaans arbeidersgezin aan tafel, Mexico-stad 1978. 

In een rijk land als Nederland wordt veel gesproken over armoede, armoedebestrijding, armoedeval, minder of meer armoede enz. Het gaat dan om armoede in termen van geld. In Nederland bekijken we armoede vooral als een materieel probleem als een tekort aan geld.

Vanuit dit oogpunt bezien is het vreemd dat mensen die in armoede opgegroeid zijn met een zekere nostalgie terug verlangen naar die tijd. Toch zijn er veel reacties in die richting onder de bovenstaande foto die gepubliceerd is op een Mexicaanse fotosite.

De bovenstaande foto is van een ontegenzeggelijk in armoede levend gezin in een marginale of krottenwijk in Mexico-stad. Het kinderrijke gezin zit in een woonkamer te eten die tevens slaapkamer is. Aan het rolluik achter de vader is te zien dat de woning eigenlijk een garage is. Er zijn geen ramen.

De wijk is net zo groot en uitgestrekt als een grote Nederlandse stad. Voor de bewoners is het geen armen- of krottenwijk maar een wijk waar ze leven en vaak ook werken, naar school en de winkel gaan.

Veel mensen die reageren herkennen de situatie onmiddellijk en denken er met weemoed aan terug. Het was een tijd van saamhorigheid, van samen eten en geluk delen. Ze verzetten zich in commentaren onder de foto tegen de idee dat ze in armoede leefden. Het leven was sober maar daarom niet minder gelukkig. 

Julio schrijft dat hij zelfs het woord eenvoudig niet graag hoort. “In deze gezinnen is sprake van liefdevol samenleven en nooit dacht men erover na of dit wel of niet eenvoudig was.” Hij benadrukt hoe belangrijk het was om allemaal samen als gezin te eten. Iets wat nu verloren is gegaan.

Ignacio schrijft dat soberheid een toestand is, de armoede ontneemt je niet het geluk en het plezier van het gezin. Fernando onderschrijft het belang van een gezin te hebben en dat het het ontbreken daarvan oorzaak is van veel ellende.

“Gelukkig gezin, respect, onderwijs, eenheid en genegenheid voor het gezin, vandaag de dag zijn duizenden alleenstaande moeders, kinderen en jongeren betrokken bij drugs, misdaad en zonder baan of uitkering. Helaas vindt er elke dag meer gezinsdesintegratie plaats en dit veroorzaakt misdaad.”

Enkelen waaronder Claudia kijken minder positief naar hun verleden. 

“De armoede was het gevolg van teveel kinderen. Ik groeide op in een kamer met mijn moeder en drie andere broers en het was ongezond, onvoldoende en ongemakkelijk om op te groeien in een kindertijd geplaagd door ontbering. Zodra ik kon, ging ik weg en ik keek niet meer achterom. Laten we ophouden met het romantiseren van onverantwoordelijk moederschap en een leven vol vuiligheid en armoede. Het is aan ieder van ons om deze gedragspatronen niet te herhalen en door te gaan met een afwijkende heimwee naar iets dat geen van beide was. goed noch mooi.... armoede is niet goed maar studeren en werken zodat iedereen tenminste een eigen kamer kan hebben en gezond en gelukkig kan opgroeien.”

Ivan antwoordt haar dat kinderen de toekomst zijn, hoop voor een land. Ana antwoordt dat  “velen van ons hebben dezelfde ervaring van gebrek en ziekte, maar dat maakt ons sterkere en betere ouders, ons ervan bewust dat onze kinderen niet hetzelfde mee zullen maken.”

Armoede is geen eenvoudig te duiden beleving die enkel te maken heeft met te weinig geld. Aan armoede zitten vele kanten net zoveel kanten als er mensen zijn. Wat wel blijkt uit vrijwel alle commentaren, is hoe belangrijk het is om in een gezin te kunnen opgroeien waar men voor elkaar zorgt. Die jeugdervaring blijkt voor meesten van elementair belang te zijn geweest voor hun verdere leven.