LOWLANDS PARADISE

 

'Lowlands Paradise' is een digitale collage van petrus nelissen.Met dank aan Rubens.

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 39

Kloosterstraat, Antwerpen 2003

Voor Antwerpen betekende de val tevens ook het einde van een gouden tijdperk.

“De protestantse inwoners kregen vier jaar de tijd om terug te keren tot de katholieke kerk of anders te vertrekken met medeneming van have en goed. Uiteindelijk bleven slechts 40.000 inwoners in de stad achter en daarmee was de gouden eeuw van Antwerpen als haven- en handelsstad ten einde. Na de val van Antwerpen werden nog verscheidene pogingen ondernomen om de stad te heroveren en het Zuiden opnieuw bij de opstand te betrekken: in 1605, 1620, 1624, 1638 (Slag bij Kallo) en 1646 (zie;: Beleg van Antwerpen 1646)). Deze waren echter alle onsuccesvol en Antwerpen bleef tot de (katholieke) Zuidelijke Nederlanden behoren. Onder Spaans bestuur kende de stad een zekere heropleving met bijvoorbeeld de schilderkunst van Rubens, Jordaens, Antoon Van Dyck en Teniers. Aldegonde was na de overgave van Antwerpen in ongunst geraakt bij zijn Noord-Nederlandse landgenoten.” (Wikipedia: Beleg van Antwerpen (1584-1585)

De keerzijde van de val van Antwerpen was de opkomst van Amsterdam als nieuw machtscentrum van de Nederlandse opstandelingen mede dank zij de immigratie van tienduizenden Vlamingen. Amsterdam is gebouwd op palen en Vlamingen.

“Tegen de tijd dat het beleg voorbij was, was er weinig meer over van de stad die ooit het financiële centrum van Europa was geweest. Haar rijkdom en, nog belangrijker, haar beroepsbevolking - waaronder bankiers, handelslui en handwerkslieden - verlieten de stad met tienduizenden tegelijk in wat de grootste braindrain uit de geschiedenis is. En ze togen allemaal naar het nieuwe machtscentrum in het noorden” (blz.102 in Russel Shorto, Amsterdam, Geschiedenis van de meest vrijzinnige stad ter wereld, 2013)

De een zijn dood is de ander zijn brood. Door de migratie van Antwerpen en Vlaanderen naar Amsterdam kreeg de stad ookVlaamse wortels. Dat kun je nog altijd merken. De stad is nooit een calvinistische stad geworden zoals bijvoorbeeld Utrecht en ook geen ambtelijke stad zoals Den Haag. Amsterdam is een handels- en cultuurstad met een vrijzinnige mentaliteit. 

Het is tot op zekere hoogte ook een gemoedelijke stad of moet ik zeggen was want de gemoedelijkheid én leefbaarheid staat steeds meer onder druk door te snelle groei, de veramerikanisering met o.a. de 24 uurs economie, gecentraliseerd woonbeleid zonder visie, grootse toerisme ambities en vergaande individualisering. De stad is mede dankzij de politiek meer een verdienmodel geworden dan een leefgemeenschap. Inmiddels is Amsterdam de rest van Nederland aan het besmetten met dezelfde onhebbelijkheden. 

(verschijnt elke vrijdag)

WAT ZEGT ADAM TEGEN EVA?

Wat zegt Adam tegen Eva? (Naar Peter Paul Rubens 1577-1640, Adam en Eva, olieverf op paneel, Rubenshuis, Antwerpen). (Een digitale fotobewerking van Petrus)

DE JEZUS VAN REMBRANDT

Rembrandt, Christus geneest de zieken,ets, ca. 1647-1649. De prent wordt wel 'De honderd gulden prent' genoemd vanwege het hoge bedrag dat hij voor die tijd opbracht. 

Ik zie de gefronste wenkbrauwen van onze progressieve intellectuelen al. Heeft Rembrandt nu ook al iets met Jezus? Ik hoor ze denken; jammer voor Rembrandt maar Jezus is voorbij. Ook al voert de halve wereld religieuze oorlogen, voor ons D66'ers en andere progressieven is de tijd van religie over en uit. Dat Rembrandt zelfs meerdere keren Jezus heeft afgebeeld moge kunsthistorisch interessant zijn, voor de rest is het verleden tijd. Dat onze beschaving en van de meeste Westerse landen gebouwd is op het Christendom kunnen we alleen maar betreuren. Als wij progressieven er eerder waren geweest was zulks natuurlijk niet gebeurt, aldus de gedachtegang van mening vooruitstrevend intellectueel.

De hier afgebeelde Jezus van Rembrandt kwam ik tegen op de prachtige tentoonstelling van grafieken 'Bosch,Bruegel, Rubens, Rembrandt' in het Albertina in Wenen (tot 30 juni). Dank zij Hertog Albert van Sachsen Gescheten (de aristocratie is toch ergens goed voor geweest) kan het Albertina “einen hochkarätigen Ausblick auf zwei Jahrhunderte niederländischer Zeichenkunst bieten... Albert begann in den 1760er-Jahren mit dem Aufbau seiner Sammlung, die von Anfang an auf die graphischen Künste spezialisiert war. Seine Vorliebe galt bildhaft komponierten Zeichnungen, wobei ihm die Kunst aus den Niederlanden besonders am Herzen lag.”

Natuurlijk zijn veel meer prenten dan deze van Rembrandt de moeite waard om te tonen en te bespreken al blijkt ook op deze tentoonstelling maar weer eens wat een groot man Rembrandt was waarmee alleen andere groten als Bosch, Bruegel en Rubens zich kunnen meten. Zij blijven ons met hun tekenkunst verbazen en verwonderen zowel technisch als inhoudelijk. Er is bij deze grote kunstenaars altijd meer dan tekentechniek, compositie, materiaal gebruik enz.

Op de prent van Rembrandt kun je Jezus dank zij de glans om zijn hoofd niet missen. Jezus is duidelijk meer dan gewoon mens. Hij heeft de goddelijke uitstraling die van oudsher goddelijke en heilige personen in de beeldende kunsten kregen. Je kunt een god of een heilige toch niet zonder een dergelijke uitstraling afbeelden? Mensen zouden zich eens kunnen vergissen door de god of heilige niet te herkennen. Vooral vroeger, toen een mens maar heel weinig afbeeldingen in zijn leven vermocht te zien, kon dat gemakkelijk gebeuren. Maar met zo'n licht boven en om je hoofd of een krans van goud er omheen enz. kon je natuurlijk niet missen.

Wat me deze keer meteen en voor het eerst opviel, is dat Rembrandt de figuur van Jezus ondanks zijn goddelijke uitstraling zo nadrukkelijk onder en tussen de mensen plaatste alsof hij wil zeggen dat Jezus dan wel goddelijk mocht zijn maar ondertussen zich toch maar mooi tussen het gewone volk begaf. Natuurlijk, we weten dat dit volgens het Nieuwe Testament zo was, maar om het dan ook zo scherp af te beelden is toch weer iets anders. Daar moet je Rembrandt voor heten en in Nederland wonen en werken, het land waar ook de menselijke kant van Jezus benadrukt kon worden zonder meteen te stoten op een of andere door orthodoxie ingegeven verbod.

Wat ik ook bijzonder mooi vindt getroffen van Rembrandt is de balans die hij gevonden heeft tussen de goddelijke status van Jezus en tegelijk diens mens zijn onder de mensen. Dat Jezus zowel God als mens is, blijft een wonderlijke, raadselachtige zo niet mysterieuze zaak. Welke God is zo gek om zijn zoon sterfelijk te laten worden met als doel het menselijke lijden en de dood letterlijk zelf aan de lijve te ervaren? Wie wil nu zo'n goddelijke vader hebben? Geen normaal mens toch en dus toch zeker geen God? Vandaar ook dat veel mensen de menswording van Jezus een ronduit belachelijk idee vinden. Sommigen zijn er zelfs door teleurgesteld. Wat moet je nu met een Zoon van God die lijdt als mensen en zelfs op een gegeven moment sterft terwijl je juist zelf aan de dood zou willen ontsnappen? Er valt geen touw aan vast te knopen.

Dat het tekentechnisch een fantastische prent is, hoef ik -denk ik – niet toe te lichten. Behalve dan misschien er toch even wijzen op de donkere, misschien wel duistere, grotachtige achtergrond. Alsof Rembrandt ons ook meteen met eigen ogen wil laten zien dat Jezus Christus licht in de duisternis brachten, maar dat wisten de gelovigen natuurlijk ook al wel. Rembrandt verbeeldt het alleen maar voor de duidelijkheid, om vergissingen te voorkomen. Rembrandt is ook een klein beetje god.