BRIEF AAN EEN CANADESE VRIEND, 4 MEI 2025

New York Yankees 0, Blue Jays Toronto 6.
(foto: petrus nelissen, Vancouver, 28 September 2012)

Oss, 4 mei 2025

Beste E,

Ik hoop dat het binnen de gegeven de omstandigheden goed met je gaat. Je brief is alweer een maand oud. Ondertussen zijn er verkiezingen geweest in jouw land. Labor heeft gewonnen, met dank aan Trump. De conservatieve kandidaat, een Trump aanhanger,  heeft zijn voorsprong verspeeld als gevolg van de handelsoorlog met Trump. 

Dezer dagen schijnt hetzelfde gebeurd te zijn in Australië. De "Engels sprekende wereld" keert zich af van Trump en misschien wel van Amerika. Wie zal het zeggen? Alleen in Engeland schijnt een Mr. Nigel Farage furore te maken, een dikke vriend van Trump. Wat is er mis gegaan in good old England? Is de conservatieve partij met een idioot als Johnson zodanig verrot dat Farage een alternatief is geworden voor de wanhopige Britten?  Farage is notabene de man die de Britten na de Brexit gouden bergen beloofde. Tot op de dag vandaag heeft de Brexit niks goeds gebracht; niet minder vluchtelingen, geen grotere afzetmarkt en wel meer bureaucratie. 

De Amerikanen zullen in het reine moeten komen met wat ze zelf hebben aangericht door Trump tot president te kiezen. Ik denk dat je gelijk krijgt, dat ze straks minder welvarend en minder machtig zullen zijn. Ze hebben een zichzelf overschattende regering gekozen, een regering die de grenzen van macht en geld niet kennen, en daarvoor betaal je uiteindelijk een prijs. 

Vance en Rubio zijn van hetzelfde laken een pak. Als je hen hoort praten dan hoor je hoog opgeleide straatboeven die menen dat ze met een grote mond en hun macht de wereld kunnen schofferen en vervolgens naar hun hand zetten. Welnu, tot nu toe heeft ze dat niks opgeleverd, integendeel het werkt averechts, ook bij Xi en Putin.

Ik heb er altijd op vertrouwd dat het Atlantisch bondgenootschap stevig geschraagd werd door gedeelde waarden over mens, maatschappij en overheid. Sinds Trump is duidelijk dat daar flinke rot in zit. Het ziet er naar uit dat het oude continent nu bezig is zijn les snel te leren. Europa beseft nu meer dan ooit dat het zijn eigen broek moet ophouden, dat het voor de verdediging van zijn vrijheid en waarden geheel op zichzelf is aangewezen. 

Als om te bevestigen hoe verrot de relatie Europa-Amerika is,  geven Vance en Rubio verbale steun aan de Duitse rechts extremistische partij Afd, een akelige erfenis van het voormalige communistische Oost Duitsland.  Vrijheid, democratie en verantwoordelijkheid zijn moeilijk te vatten voor mensen die van het fascisme regelrecht in het vat van het communisme vielen en daar vervolgens weer uitvielen. Ze zijn volledig de weg kwijt en vallen dus terug op het "oude fascisme" van Hitler's Duitsland. Dat wordt dus nu onder de vlag van vrijheid gesteund door de regering Trump.

Ik weet niet of de Roomse paus belangrijk is voor de geestelijke oriëntatie in de moderne wereld. Naar het schijnt zijn er toch nog velen die een geestelijk houvast zoeken bij het Vaticaan. Hoe dan ook, de dood van paus Franciscus verhoogt de huidige onzekerheid. Het zou me een lief ding wezen als er een paus zou worden gekozen die Trump cum suis op zijn nummer zet, maar ik vrees dat zulks niet gaat gebeuren.

Ik denk dat het een geluk is dat Macron, Merz en Starmer (een liberaal, een christendemocraat en een sociaaldemocraat) het min of meer met elkaar kunnen vinden. EU voorzitter Ursula von der Leyen ontpopt zich als een sterke leider. Trump ontloopt haar voortdurend. Ik denk dat hij sowieso niks moet hebben van sterke vrouwelijke leiders.

De moreel sterkste politieke leider is Zelensky. De man overtreft in inzicht, vasthoudendheid en intelligentie tot nu toe elke wereldleider. Hoe hij met de mineralen deal van Trump is omgegaan is een meesterwerk van diplomatie en vasthoudendheid. Als ik de deal goed begrijp heeft zakenman en vastgoedmakelaar en voormalig holbewoner Trump bakzeil moeten halen.

Er zit niets anders op dan nu in Europa onze eigen weg te zoeken. Gek genoeg had ik dat al geleerd tijdens mijn werk bij de World Confederation of Labour WCL. De Amerikanen hadden immers niks op met de WCL, integendeel ze zetten ons zoveel mogelijk de voet dwars met hun vakbondspolitiek in Midden en Oost Europa. 

Het WCL zou nu een waardevol instrument geweest zijn voor Europa maar daar kon ik de Belgische vakcentrale ACV niet van overtuigen. Zij kozen onder leiding van hun voorzitter voor machtspolitiek en niet voor waarden. Nu zijn ze van geen enkele betekenis meer in Europa.

Misschien is het een goed idee dat Europa en Canada toenadering tot elkaar zoeken? Er wordt over gespeculeerd. Ik heb geen idee of dat ook werkelijk mogelijk is.

met veel groeten en een abrazo,

POPULISTEN CONTRA OUDE POLITIEK

politieke spotprent van petrus

Wat is de oorzaak van dat populisme dat met “de oude politiek” in Westerse landen wil afrekenen? Onder oude politiek worden de traditionele partijen verstaan, of ze nu links of rechts zijn. In Nederland horen daartoe de sociaal en christen democraten, maar ook jongere partijen als D66, de Groenen en de SP. Zij behoren kennelijk ook tot de oude politiek. Populisten willen daarmee afrekenen. Hun leiders zouden ook nog eens onder elkaar baantjes zouden verdelen, lucratieve posten toeschuiven en de hand boven het hoofd houden. Trump noemde dat in zijn campagne corruptie.

De Italiaanse miljardair Berlusconi slaagde er al in het begin van deze eeuw in om met zijn populisme jarenlang de Italiaanse politiek te beheersen. Overigens zonder resultaat voor het land. Integendeel, Italië stond regelmatig voor schut vanwege het ook seksuele wangedrag van zijn premier. Als Pim Fortuyn niet op brute wijze vermoord was, had ook in Nederland het populisme aan de macht kunnen zijn, een in een coalitie gedeelde macht maar toch macht. Nu is Trump de populistische winnaar in de VS en dat voelt als een steun in de rug voor veel Europese populisten. 

Dat het populisme zo breed onder het kiezersvolk in stevige democratische landen is het gevolg van een een contractbreuk tussen de oude politieke partijen en een groot deel van hun kiezers. In dat contract stond dat in ruil voor zijn stem de kiezer welvaartsgroei krijgt en uitbreiding van de verzorgingsstaat. Maar als gevolg van de crisis van 2008 gebeurde het tegendeel. De groei was eruit en de verzorgingsstaat werd afgeslankt. Dat nu was volgens veel kiezers contractbreuk. 

De populisten waren er als de kippen bij om daarvan te profiteren. Niet zo gek als je bedenkt dat de oude politiek zelf begonnen was de politiek terug te brengen tot een boekhoudkundige aangelegenheid.Van een visie op samenleving en burger was bij de oude politieke partijen geen sprake meer. Huidig premier Rutte vroeg zich zelfs af wat visie dan wel was? Kun je dat eten of zoiets? Wie zo politiek bedrijft moet niet gek opkijken als de burger in termen van contractbreuk gaat denken.

De populisten  beschuldigden de oude politiek vanwege de afbraak van de verzorgingsstaat niet langer naar de de kiezers te luisteren en over hun hoofden heen te regeren. De nieuwe politiek van het zich afzetten tegen de oude politiek was geboren. Het werd nieuw tegen oud. Dat in Nederland vooral de PvdA hiervan slachtoffer werd, ligt voor de hand. In de ogen van de kiezer heeft juist deze partij tientallen jaren mee geholpen de verzorgingsstaat op te bouwen om die nu notabele in samenwerking met de VVD af te breken!

Trump heeft de visie van de zakenman en wil van Amerika een nieuwe grote onderneming maken door flink te investeren in de infrastructuur en banen terug te brengen naar Amerika door het opzeggen van "nadelige handelsovereenkomsten".  Ik weet of de Amerikanen daarop zitten te wachten. 

In Europa zeggen de populisten de verzorgingsstaat te verdedigen tegen de aanvallen van buiten zoals de globalisering en natuurlijk vooral de Europese Unie. Vooral de EU krijgt de schuld van alles wat mis gegaan is. Het gevolg is de Britse Brexit en in Nederland de overwinning van het NEE kamp tijdens het Oekraïne referendum. Tegelijk sluiten de populisten aan bij de maatschappelijke onvrede over zogenaamde nieuwlichterij als multiculturele samenleving, minderhedenbeleid, belastingverlaging voor multinationals, te humaan strafrecht enz. Populisten zijn vooral behoudend zowel economisch als cultureel. Het is een conservatieve, anti-liberale beweging.

Rond de populistische beweging hangt ook de geur van nostalgie, heimwee naar het verleden. Zo wil Wilders Nederland weer teruggeven aan de Nederlanders, Trump Amerika weer groot maken en Le Pen Frankrijk weer Frans maken. Ze strijden voor een nationale identiteit, maar wel een die omkijkt naar het verleden. Jongeren hebben daar minder mee op. Voor veel Engelse jongeren hoefde de Brexit niet als een stap terug naar het glorieuze verleden van Great Britain. Amerikaanse jongeren uitten na de overwinning van Trump hun misnoegen eveneens op straat.

Ze gingen de straat op met de leus “Trump is not my president”. In Nederland is het nog niet zo ver omdat Wilders nog geen macht heeft. Maar of dat nee ook een vervolg zal krijgen in de nationale politiek valt nog te bezien en wat dan nog? De jeugd heeft de toekomst, niet een heimwee beweging naar dingen die voorbij gaan.