47.MEXICAANSE VERTELLINGEN. ZIELSVERWANTEN.

 

Zelfportret van Frida Kahlo met op haar voorhoofd een portret van Diego Rivera. Titel van het zelfportret "Diego on my mind" (zelfportret als Tehuana), 1943.

Ze vertrekt met de belofte om voor zijn vertrek nog eens langs te komen. Diego zegt dat hij nog een paar dagen in San Cristobal blijft. Hij heeft genoeg schetsen verzameld om in zijn atelier thuis uit te werken tot schilderijen. Hij heeft ook ideeën opgedaan voor muurschilderingen waarvoor hij opdrachten hoopt te krijgen.

Misschien kunnen ze elkaar nog zien voor zijn vertrek, vraagt hij Frida. Die kijkt hem verrast aan. Ze heeft dus een snaar geraakt in zijn hart? Ze kijkt recht in zijn ogen en antwoord onbevangen dat ze graag afscheid komt nemen bij zijn vertrek naar huis. Diego knikt waarna hij zich afvraagt in wat voor een storm hij zich nu gewaagd heeft. Je kunt met Frida geen spelletjes spelen dat is duidelijk.

Dan vraagt hij op de valreep waarom ze naar San Cristobal is gekomen? Toch niet voor hem? Nou nee, dat nu ook weer niet maar het heeft wel degelijk meegespeeld in haar besluit toen ze hoorde dat Diego in San Cristobal was. Ze was toe aan een andere omgeving. Ze had al te lang gevangen gezeten in ziekenhuizen en thuis op bed gelegen. Toen ze weer kon bewegen, wilde ze op reis om weer zin in het leven te krijgen. Die was weliswaar nooit weg geweest maar ze was wel toe aan nieuwe stimulansen. 

De gebruikelijk reis naar Acapulco vond ze niks. Die stad aan de Stille Oceaan is een versleten cliché geworden, een Hollywood-droom van strand, zee en blauwe hemel die in een burgerlijke nachtmerrie is veranderd. Acapulco is weliswaar nog altijd Mexico maar niet haar Mexico, niet het echte authentieke Mexico. Zo is ze op het idee gekomen om af te reizen naar Chiapas. Toen ze hoorde dat Diego daar ook bezig was, stond haar besluit vast. 

Diego luistert verbaasd naar haar verhaal, dat immers ook het zijne is. Ook hij had genoeg van de burgerlijke en vooral ook het zelfgenoegzame Mexico-stad waar men ook nog de vermaledijde moed heeft zich revolutionairen te noemen. Frida staat nog dichter bij hem dan hij dacht. Ze is een geest en zielsverwant en dat nu had hij nooit kunnen vermoeden.

Het begint nu pas goed bij Diego door te dringen hoe groot hun zielsverwantschap is wat betekent dat ze elkaar niet meer zo maar los kunnen laten. Als hij haar nu toelaat in zijn leven en dat heeft hij eigenlijk al gedaan dan zal dat definitief en blijvend zijn.

Beiden nemen met dat besef afscheid van elkaar, tijdelijk afscheid want ze zullen elkaar zien voordat Diego teruggaat naar Mexico-stad. Frida voelt zich opgelucht en blij, ze weet nu zeker dat ze van Diego houdt en dat de gevoelens wederzijds zijn. Diego heeft er meer moeite mee. Hij voelt zich overvallen door zijn gevoelens voor Frida. Ze lijkt zijn lot te zijn maar wat dan met Sara?

45. MEXICAANSE VERTELLINGEN. FRIDA

 

Klederdracht van de Tzotzil in Chiapas, de indigena dorpen Mitontic en Chenalho

Hij is druk aan het schetsen op zijn patio als hij in zijn ooghoeken de dochter van zijn vriend Guillermo Kahlo ziet die nieuwsgierig naar hem staat te kijken. Hij heeft haar niet meer gezien sinds de tijd dat hij werkte bij haar vader. Ze is een knappe vrouw geworden met een indringend blik, een blik die ze toen ook al had, zo herinnert hij zich.

Hij legt zijn schetsboek en potlood weg. Hij rekent met de indigena vrouw die model staat af en vraagt haar om de volgende dag om dezelfde tijd terug te komen. Frida overvalt hem met vragen over het hoe en waarom van zijn werk. Ze is enthousiast, nieuwsgierig en leergierig. Met zo een combinatie en dan ook nog knap kun je ver komen, denkt Diego.

Hij neemt haar mee naar een klein bescheiden eetcafeetje vlakbij om de hoek zodat ze rustig kunnen praten. Hij vertelt haar vol overgave over zijn schilderkunstige ideeën sinds hij de indigenas heeft ontdekt, dat hij hun plaats in de geschiedenis van Mexico wil teruggeven door hun waardigheid en schoonheid in olieverf vast te leggen. Zijn schilderkunstige vaardigheden en inzichten hebben een doel gekregen.

Voor het eerst van zijn leven valt alles op zijn plaats. De weg daarvoor is een lange zoektocht geweest, een zinvolle zoektocht omdat ze hem geleid heeft tot waar hij nu is. Hij weet nu waarvoor hij wil werken en hoe hij hij moet schilderen. Zijn leven in het dorp, zijn omzwervingen in de revolutie, zijn lessen fotografie van haar vader, de schilderles van zijn vriend David komen nu allemaal samen in dit ene doel. Hij is gelukkig.

Frida ziet dat in zijn ogen. Zij is zover nog niet. Ze is al lang blij dat ze Diego hier aantreft. Misschien dat hun ontmoeting een start kan zijn voor haar leven? Ze is artistiek aangelegd, waarschijnlijk van haar vader geërfd en heeft een sterk ontwikkeld gevoel voor vrijheid en zelfstandigheid. 

Sinds ze is aangekomen in San Cristobal heeft ze geruchten gehoord over een schilder die indigena vrouwen bij zich thuis uitnodigt. Zoiets gaat als een vuurtje rond in San Cristobal, nog altijd een groot dorp ook al is het de hoofdstad van de deelstaat Chiapas.

Ze dacht onmiddellijk aan Diego of misschien ook wel David. Ze hoopte de eerste, want Diego was haar het liefst van de twee toen ze bij haar ouders thuis kwamen. Diego is zacht van karakter. Achter de revolutionaire jongeman met levenservaring schuilt nog altijd de goedlachse en speelse dorpsjongen die het liefst op blote voeten loopt. Dat is ook wat ze met hem deelt, op blote voeten lopen dat geeft haar een sensatie van vrijheid.

Diego heeft gehoord van het zware ongeluk dat ze heeft gehad en vraagt ernaar. Ze vertelt hem het verhaal, niet als een slachtoffer waar je medelijden mee moet hebben maar als een lot dat haar getroffen heeft en waar ze mee moet leven. Ze heeft haar bekken gebroken en haar rug ernstig beschadigd. Intussen heeft ze heel wat operaties gehad maar de pijn gaat helaas niet weg. Haar lichaam is ontzet en dat zal niet meer te genezen zijn. 

Maar, zo zegt ze zelf, ze kan er mee leven en leven wil ze. Ze heeft al vroeg geleerd het lot te aanvaarden toen ze in haar jeugd polio kreeg.  Zagen en klagen helpt niet. Het beste is je lot te accepteren en er het beste van te maken. Het klinkt gemakkelijk maar het vereist een flinke dosis geestelijke weerbaarheid om niet te zeggen onverzettelijkheid. Dat maakt haar sterker dan ze al was. 

42. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DIEGO OP REIS IN HET ZUIDEN

 

Jonge indiaanse vrouwen lopen al vroeg inde ochtend met bloemen op hun rug naar de markt in San Cristobal de Las Casas. Ingekleurde zwart-wit foto 1975

Terwijl David zijn schilderkunstige missie heeft gevonden, is Diego nog steeds op zoek. Hij schildert er op los maar waar het nu precies heen moet met zijn schilderkunst weet hij nog steeds niet. Ter inspiratie doet hij wat veel kunstschilders voor hem hebben gedaan, hij gaat op reis maar niet zoals gebruikelijk  naar een ander land, maar in eigen land.

Het noorden en het midden van het land met Mexico-Stad kent hij al.Het diepere zuiden, voorbij Cuernavaca, met staten als Oaxaca en Chiapas waar de meerderheid van de bevolking uit indigenas bestaat uit is hem onbekend evenals het Maya schiereiland Yucatan. Die worden dan ook zijn reisdoel. 

De indigenas wonen en werken in kleine gemeenschappen, in hun eigen dorpen met een eigen cultuur en taal. Ze zijn te herkennen aan hun kleding waarvoor ze de stoffen zelf weven. Zij zijn het andere Mexico. Ze maken economisch en politiek geen deel uit van het koloniale Mexico. 

De Mexicanen in de grote steden kijken op hen neer. In hun ogen zijn ze achterlijk, een soort wilden zonder beschaving die je niet kunt vertrouwen. "Indiaan" is een scheldwoord voor mensen die zich niet weten te gedragen. 

Diego ziet met eigen ogen dat ze niet onbeschaafd of wild zijn. Hij ziet dat ze een eigen cultuur hebben die zich uit in klederdracht, in muziek en muziekinstrumenten, in de bouw van hun hutten, hun weefgetouwen en vooral ook hun eigen taal. 

Maar en dat is waar, ze leven in behoeftige omstandigheden. Ze zijn arm en dreigen onder ruk van het moderne Mexico, steeds meer terrein te verliezen. Letterlijk want ze worden teruggedrongen in wat nog rest van de vroegere oerwouden of hoog in de bergen. Ze zijn als gevolg van het kolonialsme en de modernisering vreemdelingen in eigen land geworden.

Hun landbouw is kleinschalig, zelfvoorzienend en primitief met te weinig opbrengst om het hele jaar van te leven. Ze telen bloemen die het goed doen dankzij het natte klimaat en de vruchtbare grond. Die brengen ze naar de markt in de grotere steden. Op de markt verhandelen ze schapen en geiten en als het kan ook andere producten waaronder aardewerk, stoffen enz. 

De markt is hun enige band met het moderne Mexico. Met het daar verdiende geld kopen ze etenswaren die ze zelf niet kunnen verbouwen, potten en pannen en ander kookgerij tot aan batterijen voor hun  radio. 

Ze zijn tot verbazing van Diego wel gekerstend. Elk dorp heeft zijn eigen katholiek kerk met heiligenbeelden en al. Op zondagen en feestdagen dragen priesters er de mis op. De katholieke kerk blijkt onder de indianen een bijzonder efficiënte kolonisator te zijn geweest die van grote invloed is op hun cultuur.

De heiligen zijn in de ogen van de plaatselijke bevolking eigenlijk halfgoden waaraan je gunsten kunt vragen of voorspraak bij de hogere goden en God zelf. Door de afgodsbeelden aan te raken, ben je in hun nabijheid en dat kan helpen als je iets van hem of haar wilt bijvoorbeeld om een ziek kind te genezen.

Heiligen die het laten afweten met hun gunsten, kunnen rekenen op straf. Ze worden zonder pardon uit de kerk verwijderd en bijgezet in een donker hok. Keren ze terug in de kerk en vertonen ze dan nog gene beterschap dan worden ze gestraft door een duim of een hele hand af te hakken. Het bestaan van halfgoden is alles behalve gemakkelijk.