DEEL 2. BRAM'S HEIMWEE NAAR DE CUBAANSE REVOLUTIE

Een prachtig voorbeeld van de de begeestering van linkse intellectuelen voor Cuba en zijn grote held Che Guevara was zo groot dat er een heuse opera van werd genaakt. De opera 'Reconstructie" werd in 1969 in het kader van het Holland Opera Festival opgevoerd.  De opera is het resultaat van veel subsidie en samenwerking tussen 5 componisten (Reinbert de Leeuw, Peter Schat, Louis Andriessen, Jan van Vlijmen en Misha Mengelberg) en twee schrijvers (Harry Mulisch en Hugo Claus). De opera is gebaseerd op Mozarts Don Giovanni. "De titelheld is symbool voor de uitbuiting van de derde wereld door de eerste, toegespitst op het Noord-Amerikaanse kapitaal dat Latijns Amerika als en groot opgemaakt bed beschouwd. Don Giovanni vermoordt de Commandeur, zijnde Che Guevara, die aan het eind van het stuk terugkeert als een enorme, het hele toneel beheersende Stenen Gast en op zijn beurt Don Giovanni doet verdwijnen. Steeds klinkt het koor: "in Latijns Amerika sterven per minuut vier mensen van gebrek en honger." ( John Jansen van Galen, De gouden jaren van het linkse levensgevoel, het verhaal van Vrij Nederland, blz.252 e.v.)

Progressieve mensen hebben nog altijd heimwee naar de Cubaanse revolutie, zo zien we ook terug in de VPRO reportage “de Prooi” van Bram Vermeulen. Een revolutie met als achtergrond een prachtig romantisch tropisch droomeiland met palmbomen, goudgele stranden en blauwe luchten waar vriendelijke, mooie mensen van allerlei kleur wonen waaronder ook afstammelingen van de Afrikaanse slaven die op de tabaks- en suikerriet-plantages hebben gewerkt.

Mijn generatie, tegenwoordig ‘boomers’ genoemd, was er zo weg van dat de ene na de andere linkse intellectueel en journalist naar het eiland afreisde om met eigen ogen de geboorte van de nieuwe revolutionaire mens te aanschouwen. Na de Franse revolutie van Robespierre, de Russische van Lenin en de Chinese van Mao laaide met de Cubaanse revolutie opnieuw de hoop op dat de droom van vrijheid, gelijkheid en broederschap bewaarheid zou worden.

De progressieve schrijver Harry Mulisch deed er indertijd opgewonden verslag van in zijn boek “Het Woord bij de Daad”. Het roemruchte Franse vriendenpaar, de schrijfster Simone de Beauvoir en de filosoof Jean PaulSartre vereerden het eiland met een geruchtmakend bezoek. Hun voorbeeld werd gevolgd door schrijvers, journalisten en academici uit de hele Westerse wereld.

De aantrekkingskracht van de revolutie zat hem niet alleen in de charismatische figuur van Fidel Castro, een held waar jongens en meisjes van kunnen dromen, of het decor van palmen en tropische stranden maar ook in de heldhaftige confrontatie met Amerika als een kapitalistische wereldmacht en is volgens de klassieke leer van Marx armoede in de wereld niet ook de schuld van het kapitaal? Vooral dat legitimeerde de revolutie en niet of het democratisch is of niet. Zie de in Nederland gecomponeerde en geschreven opera “Reconstruction” (zie bovenaan de blog).

Dat verzet tegen Amerika als het land van het Kapitaal was voor deze bewonderaars veel belangrijker dan het democratische manco van Cuba. Dat werd Fidel maar wat al te graag vergeven. Bram is een erfgenaam van deze opvatting. Hij heeft meer oog voor de rol van Amerika op Cuba dan de communistische dictatuur met zijn verantwoordelijkheid voor de armoede, het verval en de ellende op het eiland.

Ontegenzeggelijk is de rol van Amerika op Cuba sinds zijn onafhankelijkheid in 1902 altijd groot geweest, maar is het daarmee ook verantwoordelijk voor alle ellende en de communistische dictatuur? Hadden Fidel Castro, zijn broer en legerleider Raoul en hun kameraden niet van meet af aan het plan om een communistische dictatuur te vestigen? 

Dezelfde vraag deed zich goed 20 jaar later voor met de overwinning van de Sandinistische revolutie op dictator Somoza (1979). Ook dat was een revolutie tegen een door Amerika gesteunde dictator onder leiding van een charismatische Daniel Ortega. 

Net als indertijd Fidel Castro op Cuba zette Daniel Ortega samen met zijn broer en legerleider Humberto alle stukken klaar om van zijn land een communistische dictatuur te maken. En net als toen hadden westerse linkse journalisten, politici en  intellectuelen het volste vertrouwen in de goede bedoelingen van Ortega en zijn kameraden. c.s.

Zijn anti-democratische opstelling en maatregelen (inperking van vakbondsvrijheid en vrijheid van meningsuiting) werden net als bij Fidel Castro vergoeilijkt als schoonheidsfoutjes terwijl je met het blote oog kon zien dat het fout ging. Fidel Castro is uiteindelijk als een levenslange dictator gestorven. Het valt te vrezen dat Daniel Ortega net als Fidel Castro, bij leven al zijn grote voorbeeld, ook als dictator zal sterven.