79. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE MENS, HEERSER OVER HET UNIVERSUM

Diego Rivera, "De Mens, Heerser over het Universum", 1933. Muurschildering te zien in het Paleis voor Schone kunsten in Mexico-stad

David trekt zich weinig aan van de felle kritiek dat hij op zijn werk  voor Ford en nu voor Rockefeller krijgt. Hij zou zijn ziel verkocht hebben aan de kapitalistische bourgeoisie. Dan moeten ze maar eens beter kijken naar zijn muurschilderingen, is zijn antwoord. Ze zijn een ode aan de fabrieksarbeiders en ze getuigen van een communistisch optimisme over de toekomst van de mensheid. Wat wil je nog meer? 

Er moest natuurlijk wel onderhandeld worden met de Rockefeller familie en het bouwbedrijf dat belast is met de bouw maar zijn aanpassingen zijn kunstzinnig en praktisch, nooit inhoudelijk. 

Centraal staat de technische mens. Op de muurschildering heeft hij veel weg van een piloot met vier vleugels op zijn rug waarmee hij mensheid naar de toekomst vliegt. Hij staat op het kruispunt tussen kapitalisme en communisme. 

De vier vleugels tonen de mogelijkheden van de technische mens om zich te bevrijden van zijn noden: genoeg eten, gezond leven, voldoende energie en ontdekking van het kleine en het grote in het universum.

Maar de mensheid moet wel kiezen tussen kapitalisme of communisme. Op het linker paneel wordt het kapitalisme gesymboliseerd door oorlog en een schandalig feestende bourgeoisie. Op het rechterpaneel wordt het communisme verbeeld door een massa mensen met rode vlaggen en hoofddoeken die langs de muren van het Kremlin marcheren. Daaronder doen sportieve vrouwen gymnastische oefeningen. 

Lenin omringd door arbeiders van alle rassen en kleur op het rechterpaneel vormt het compositorische tegenwicht van de feestende bourgeoisie op het linker paneel. David had gehoopt het portret van Lenin een tijd verborgen te kunnen houden totdat het werk af is. Maar het wordt eerder ontdekt en meteen ook de steen des aanstoots voor diverse kranten. De gemoederen lopen hoog op.

Hoewel de Rockefellers bij hoog en laag volhouden dat ze pal staan voor de artistieke vrijheid van de kunstenaar, stellen ze aan David voor om het portret van Lenin van het fresco te halen. 

Maar dat kan David niet over zijn hart verkrijgen. Dan zou hij alsnog zijn ziel voor kapitalistische zilverlingen verkopen, precies ook wat zijn linkse critici beweren. Het zou zijn reputatie verder beschadigen. Bovendien vindt hij Lenin een revolutionaire held die het verdient om als leider van de toekomst der mensheid te worden afgebeeld.  

Er is geen weg terug, niet voor de Rockefellers en niet voor David. Het bouwbedrijf dat David onder contract heeft, legt het werk aan de fresco’s stil en laat ze een paar dagen laten definitief van de muur schrapen. 

Al het werk voor niks geweest of toch niet? Een jaar na de ongelukkige gebeurtenissen wordt David uitgenodigd om een nieuwe versie van de gewraakte muurschildering op een muur in het Paleis voor Schone Kunsten in Mexico-stad aan te brengen. Hij verandert meteen ook de de titel in die van “De Mens, Heerser over het Universum”.