EL COMANDANTE

Een affiche van de Communistische Jeugd van Venezuela.Het opschrift is: "Voorwaarts Commandant. Hen die mijn dood wensen, wens ik een lang leven toe zodat ze zien hoe de Bolivariaanse Revolutie vooruit gaat van veldslag naar veldslag en van overwinning naar overwinning."

De Latijns Amerikaanse politieke cultuur heeft een lange revolutionaire traditie waarin de gewapende strijd om de politieke macht is toegestaan. Die revolutionaire traditie is aan het eind van de 18e en begin van de 19e eeuw begonnen met de gewapende strijd om de onafhankelijkheid van het koloniale moederland Spanje. Dank zij de pas gestorven Venezuelaanse president Chavez is generaal Simon Bolivar (1783 – 1830) de bekendste Latijns Amerikaanse bevrijder geworden. Zoals Chavez zijn illustere voorganger Simon Bolivar beschouwde als zijn inspiratiebron, zo verwees Fidel Castro aan het begin van zijn revolutie in 1959 naar de Cubaanse onafhankelijkheidsstrijder, schrijver, dichter en politicus José Marti als zijn voorganger en inspirator.

Bij Fidel Castro is die verering voor José Marti nooit zo ver gegaan als bij Chavez voor Simon Bolivar. Terwijl Chavez zoveel als mogelijk de naam van Bolivar verbond met zijn revolutie, Venezuela werd officieel een Bolivariaanse Republiek, heeft Castro nooit enige moeite gedaan om de naam van Marti daadwerkelijk te verbinden aan zijn revolutie. Wel konden beiden zich door hun identificatie met hun nationale bevrijders presenteren als nationalisten die in navolging van hun voorgangers opnieuw strijden voor onafhankelijkheid van hun land. Deze keer niet tegen het vroegere koloniale moederland Spanje maar tegen de VS als de nieuwe imperiale, neo-koloniale mogendheid van onze tijd.

Felicitaties voor de Commandant die zijn 85ste verjaardag viert.Op de achtergrond zien we een schilderij van Simon Bolivar.

Fidel Castro heeft van zijn strijd tegen de VS een nationale en een persoonlijke zaak gemaakt waarvoor elke andere prioriteit, hoe belangrijk ook voor de rest van de natie, moet wijken. Hugo Chavez volgde daarin Fidel Castro. Voor Chavez waren de Verenigde Staten de duivel zelve zoals hij tot hilariteit van zijn gehoor zei tijdens zijn optreden voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Castro en Chavez beschouwden zich als kameraden in oorlog tegen de VS en voor het socialisme, want ook voor het socialisme moet in hun ogen slag geleverd worden.

Hoewel Chavez in tegenstelling tot Castro door het winnen van democratische verkiezingen aan de macht is gekomen, zien we dat hij steeds meer de taal van de gewapende strijd en de oorlog is gaan hanteren. In navolging van Castro laat ook Chavez zich graag Comandante noemen. Zijn democratisch verworven titel van president maakt in de propaganda meer en meer plaats voor die van comandante. Dit is meer dan symbolisch. Het wijst erop dat onder Chavez de politieke democratie langzaam maar zeker plaats moet maken voor het autoritaire socialisme waarin voor oppositie als zijnde verraders geen plaats meer zou zijn.

Deze jongen laat een T-shirt zien van de 'Verenigde Socialistische Partij van Venezuela' opgericht door Hugo Chavez. het opschrift is "Voorwaarts Comandant" 

Nu Chavez een vroege dood gestorven is, zullen we nooit weten of hij ook echt zover wilde gaan. De beeldspraak wijst in die richting maar of het daadwerkelijk zo ver zou zijn gekomen, is maar de vraag. Zo'n koers zou binnenlands tot veel oproer kunnen leiden maar het zou ook uiteindelijk Latijns Amerika in 2 kampen hebben verdeeld. Aan de ene kant Brazilië en Mexico, met in hun voetspoor Colombia, Chili en Peru, die besloten hebben om de strijd tegen de armoede en onderontwikkeling langs democratische weg aan te gaan, en aan de andere kant dan Venezuela, Cuba, Nicaragua, Bolivia en Ecuador.

Het is waarschijnlijk dat Chavez zich van dit risico van tweedeling van Latijns Amerika bewust was en daarom nooit zo ver zou zijn gegaan als Castro en de zijnen. Vermoedelijk had Chavez de lijnen naar de VS en Europa open gehouden. Chavez was internationaal een groter realist dan zijn uitspraken doen vermoeden. Per slot van rekening bleef hij ook trouw olie leveren aan de VS. Castro had waarschijnlijk in zijn plaats al lang geen olie meer geëxporteerd naar de VS, desnoods ten koste van hoge offers van zijn eigen bevolking.  

De Rum van de Revolutie, Comandante FIDEL.

PANIEK IN VENEZUELA

President Hugo Chavez op bezoek bij Fidel Castro net als Chavez een typische Latijns Amerikaanse caudillo die aan de macht blijven met behulp van een mix aan volks charisma, legersteun en uitschakeling van politieke vijanden. Fidel Castro ging met dat laatste veel verder dan Chavez. Die is in grote lijnen binnen de door hemzelf opgestelde grondwettelijke lijnen gebleven. De foto is trouwens meteen ook een voorbeeld van 'ideologische constructie'. Castro zit voor een groot portret van de Cubaanse opstandelingenleider, dichter en schrijver José Marti (1853 -1895). Naast Marti het portret van generalissimo Simon Bolivar (1783 - 1830), de man die Venezuela, Colombia (inclusief Panama), Peru, Bolivia en Ecuador bevrijdde van de Spaanse koloniale macht. Bolivar was de grote politieke inspirator van Chavez. Tijdens zijn bewind werd Venezuela een Bolivariaanse Republiek.

Je mag dan vinden dat de zopas gestorven president Chavez van zijn land een puinhoop heeft gemaakt, een geruïneerde economie, almaar stijgende criminaliteit, polarisering tot op het bot, confrontatie met de Westerse wereld, een verwaarloosde infrastructuur enz., hij zou de armen in de sloppenwijken dan toch maar waardigheid en respect hebben gegeven. Maar als ik de beelden zie van de huilende, krijsende en paniekerige volgelingen van Chavez dan zie ik daarin maar weinig waardigheid. Integendeel, het doet me denken aan TV beelden die we wel vaker zien bij de dood van dictators zoals bijvoorbeeld de Noord Koreaanse president Kim Il Sung en niet te vergeten vadertje Stalin van Rusland.

Die huilende en krijsende aanhangers bij de dood van Chavez getuigen eerder van angst en verlatenheid dan van waardigheid. Nu ook hun vadertje is gestorven, zijn ze doodsbang voor hun toekomst want zonder vadertje immers geen toekomst. Dat is de tragiek van Latijns Amerikaanse caudillo's als Chavez. Zij maken van hun volk hun kinderen en dan vooral van de kwetsbaren – de sloppenwijkbewoners, de werklozen en de sloebers – onder hen. In plaats van te zorgen dat ze waardigheid en respect krijgen door werk en inkomen, worden ze tot bedelaars gemaakt met gaarkeukens, gesubsidieerde supermarkten voor de trouwe volgelingen, gratis gezondheidszorg, urenlange toespraken in de gelijkgeschakelde media enz. De kritici worden geïntimideerd en verstoten. Hij predikt liefde voor zijn volgelingen maar haat tegen degenen die het niet met hem eens zijn in binnen en buitenland.

Socialisme van de 21^ste eeuw noemde Chavez dat maar in de praktijk was het ouderwets paternalisme en uitdeelsocialisme gebaseerd op 's lands rijkdom aan grondstoffen in het bijzonder olie. Chavez schiep geen arbeidsplaatsen maar brak ze juist af door werkgevers, Venezuelaans of buitenlands, tot persona non grata te verklaren, door de onafhankelijke bonden te intimideren en te verdelen, door het land te verdelen zonder begeleidende opleidingen, kredieten en kennis, door de economie te corrumperen, door familieleden en vertrouwelingen op gevoelige openbare posten te zetten enz.

Dat neemt niet weg dat Chavez indertijd (1992) gelijk had met zijn kritiek op de traditionele politieke partijen van sociaaldemocratische en christendemocratische huize. Die partijen waren vermolmd door voortdurende interne strijd om de macht, door corruptie, gebrek aan visie op de toekomst van hun land en onverschilligheid voor de armen. Chavez had gelijk met zich het lot aan te trekken van de armen en de werklozen. Zijn presidentschap was na zijn gestrande coup in 1992 dan ook dik verdiend. Zijn verkiezing in 1998 was een eerste stap op weg naar waardigheid voor de armen en behoeftigen o.a. door hen te betrekken bij de politiek en de economie van hun land.

Waar ging het dan fout? Waarom maakte hij van zijn project voor de armen en de werklozen een project van polarisatie, van politieke manipulatie, van vijandschap tegenover werkgevers in binnen en buitenland, van retoriek tegen iedereen en alles die zich niet kritiekloos bij hem aansloten? Was het de binnen en buitenlandse tegenstand die hem bitter en onverzoenlijk maakte ( de tegencoup van 2002) , zijn gebrek aan democratische visie en economisch inzicht, zijn behoefte tot aanbidding van zijn kiezers en volgelingen? De geschiedenis zal oordelen.

Nelson Mandela (1918) heeft een bewogen geschiedenis achter de rug. Als een van de jonge leiders van de opstandelingenbeweging ANC tegen de apartheid werd hij veroordeeld door het blanke regime en zat 27 jaar in de gevangenis. In 1994 werd hij in de eerste echte vrije democratische verkiezingen tot president verkozen. In 1999 stelde hij zich niet verkiesbaar. 

Ondertussen blijft Mandela de enige moderne politicus die zijn volk na een lange strijd en persoonlijke gevangenschap inderdaad waardigheid en respect heeft gegeven. Mandela liet zich ondanks een genadeloos apartheidsregime van een blanke minderheid niet leiden door haat en wrok, door macht of geld daarin gesteund door bisschop Tutu. Hij gaf het goede politieke voorbeeld door democratisch terug te treden, door niet achter de schermen macht te willen blijven uitoefenen, door te streven naar verzoening en depolarisatie, door zijn volk niet als kinderen maar als volwassenen te behandelen die hun eigen lotsbestemmingen dienen te bepalen, door wereldwijde vriendschap na te streven zonder zijn principes te verloochenen.