DE NATUUR, VRIEND OF VIJAND?

 

Francisco Goya (1746-1828), De Ramp die Oorlog heet, "Grootse prestatie! Met doden!"

Is de natuur onze vriend of onze vijand? Hoe dan ook, hij schenkt ons leven maar jaagt ons ook de dood in. De dood is het einde van ieders leven, van alle leven. Je kunt veel beweren over de dood maar een vriend is hij niet. Tenzij je gelooft in een leven na de dood dan kan de dood meevallen. Maar dat blijft natuurlijk een gok. Geloof is geen wiskundige zekerheid.

Voor het overige is de natuur nu ook niet direct een vriend van de mens. We worden, naakt en hongerig geboren. We moeten het zelf in de natuur uitzoeken. Gelukkig kun je in de natuur eten vinden en je dorst lessen. Vooral in de warmere landen is het een en ander voorhanden. In onze streken valt dat tegen. Hij is dus een  beetje onze vriend. 

De klimatologische omstandigheden zijn voor de mens over het algemeen gunstiger in warme landen. In onze contreien is het al gauw te koud om er naakt bij te lopen. Een berenvelletje biedt uitkomst. Helaas doen beren daar moeilijk over tenzij ze je dood maakt.

Plantaardige kleren maken is moeilijker maar kan, dankzij bijvoorbeeld katoen. Daar komt een hoop werk en water bij kijken maar dan heb je ook een leuk katoenen ruitje of streepje in verschillende kleuren. Met wat fantasie kun je mooie modestoffen maken.

De onvriendelijke ofwel vijandige kant van de natuur zijn ziektes. Een niet aflatende reeks ziektes bedreigt ons voortdurend, ons leven lang tot aan het einde. Hebben we ons verlost van de ene ziekte, daagt er een nieuwe op. Zo blijven we aan de gang. Sommigen worden zelfs met een ziekte geboren zodat ze hun eerste levensjaar niet halen. Dan laat de natuur zich van zijn gemeenste kant zien.

Overleven we honger, dorst, kou en ziektes dan staan ons nog rampen te wachten: bosbranden, orkanen, aardbevingen, sneeuwlawines, droogte, overstromingen,  enz. Op zulke momenten is de natuur een vijand van de mens. Het ergste is dat je er niks of weinig aan kunt doen. Een orkaan hou je niet tegen net zo min als en aardbeving.

De natuur herbergt nog meer vijandschap. De dierenwereld is ook niet altijd aardig voor de mens. Niet ieder dier is een lieve spinnende poes op de bank of een brave hond op de achterbank van je auto. Als dieren hongerig zijn of zich bedreigd voelen kunnen ze aardig gemeen zijn. Sommige dieren vreten je het liefst met huid en haar op.

Onze grootste en meest verraderlijke vijand is onze eigen menselijke natuur. Die kan behoorlijk huishouden onder mensen zodat er honderden, duizenden of zelfs honderdduizenden doden vallen. Kleine en grote oorlogen, wat hebben we ons zelf allemaal al niet aangedaan?

Dan heb ik het nog maar niet over martelingen, brandstapels, stroppen en galgen, elektrische stoelen, gifspuiten, onthoofdingen, executies enz. Het schier ondenkbare is mogelijk als het gaat om het doden van de ene mens door de andere mens. De moord van Kaïn en Abel was nog maar een klein beginnetje voor de mensheid.

Nee, de natuur en dan bedoel ik ook de menselijke natuur, is op zijn voordeligst gezegd geen vriend van de mens. Het is meer een vijand van ons mensen. De natuur bedreigt ons tussen geboorte en dood voortdurend. 

Er zit niks anders op dan voortdurend op onze hoede te zijn voor de natuur. De natuur kent geen harmonie of balans, hoe graag we dat ook zouden willen. In de natuur is het een kwestie van overleven, 24 uur per dag je leven lang.

SALVADOR DALI PROVOCATEUR (1904 - 1989)

 

'Dali en niets anders' is de titel van de expositie in het Noordbrabantsmuseum met vooral foto's van Descharnes en reclamewerk van Dali.

Het is Salvador Dali zelf die zich een provocateur noemt aldus het Noord Brabants Museum die deze uitspraak van hem groot in beeld brengt. Ik ken het werk van Dali al vele jaren en ik mag hem ondanks zijn grootspraak, bluf, commerciële instelling en dik aangezette eigen roem (eigen roem stinkt, zei mijn moeder altijd). Want je mag veel van hem vinden maar hij kan schilderen, heeft een vrije, rijke fantasie en weet de mensen ondanks zijn narcisme voor zich in te nemen.

Hij had zijn tijd mee met tijdgenoten als Duchamp, Picasso, Paul Éluard, Miró en allerlei andere grote talenten rond de eeuwwisseling. Van de dichter Paul Éluard, zijn beste vriend, stal hij diens vrouw Gala die zich dat liet welgevallen. Ze werd zijn muze en is op veel schilderijen te zien. Op de tentoonstelling zien we beiden vaak samen op de tientallen foto’s van fotograaf Descharnes die huisfotograaf van Dali was.

De tentoonstelling bestaat vooral uit foto's van Dali en zijn vrouw Gala.

 

Dali kun je de voorloper noemen van Andy Warhol. Warhol was net als Dali niet vies van reclame voor zichzelf, van de reclamewereld als zodanig (Warhol kwam uit die wereld), wist ook veel volk rond zich heen te verzamelen, was uitgesproken eigentijds en kon ook schilderen. Maar als ik ze punten moet geven, krijgt Dali toch meer punten dan Warhol.

De door Dali bewerkte etsen van Goya's serie Caprichos.

Dat Dali brutaal was in het zich toeëigenen van werk van anderen blijkt uit zijn eerbetoon aan Goya. Dali maakte exacte repilica’s van de oorspronkelijke zwart-wit prenten van Goya’s serie Caprichos. 

" Los Caprichos zijn een reeks van 80 aquatint-etsen, gemaakt door de Spaanse kunstenaar Francisco Goya in 1797 en 1798. De etsen werden in 1799 samen uitgebracht als een album. Los Caprichos waren bedoeld als een artistiek experiment waarmee Goya de universele dwaasheden van de Spaanse gemeenschap waarin hij leefde wilde uitbeelden. Zo zijn de schetsen gericht tegen de overheersing van bijgeloof, de onwetendheid en onkunde van verschillende leden van de regerende klassen, pedagogische tekortkomingen, mislukte huwelijken en de neergang van de rationaliteit. Sommige van de schetsen behandelen ook het antiklerikalisme. Het werk wordt gerekend tot de verlichting van het 18e-eeuwse Spanje. Goya maakte voor elke ets uit de reeks een korte omschrijving waarin de vaak cryptische betekenis van het werk wordt uitgelegd. Deze omschrijvingen worden tegenwoordig bewaard in het Museo del Prado."

Die aquatint-etsen zijn stuk voor stuk meesterwerkjes die Dali heeft bewerkt en ingekleurd, een soort fotoshoppen avant la lettre. Ik vind het niet zo geslaagd maar misschien komt dat omdat ik een bewonderaar ben van het werk van Goya.

Tegelijk met de Dali tentoonstelling is er ook een Piacsso tentoonstelling van diens serie etsen getiteld 'Suite de Vollard'.

 

Het is prijzenswaardig dat het Noordbrabants museum ons met deze tentoonstelling kennis laat maken met Dali maar als je hem echt wil leren kennen kun je toch maar het beste het geheel aan hem gewijde Dali museum in de Spaanse grensstad Figueres onder het Frans Perpignan) bezoeken en zijn daar in de buurt liggende voormalige woonhuis in Cadaquez.