25. HOE ZIT DAT IN OSS? TURKSE LES

Burgemeester Eppo van Veldhuizen ontvangt in februari 1985 op het gemeentehuis ene buitenlandse delegatie.(Foto: Paul van de Werff, collectie Stadsarchief Oss)

De gemeenteraadsverkiezingen in 1986 zijn een doorbraak voor de SP. De partij behaalt 27% van de stemmen en wordt daarmee met 7 zetels in een klap de tweede partij in Oss. Eindelijk wordt de partij royaal beloond voor al het werk dat ze in de wijken voor hun kiezers verzetten. De kiezers krijgen vertrouwen in de idealisten van de SP.

Maar het CDA ligt toch nog op kop met bijna 36% van de stemmen ofwel 10 raadszetels. Het is de concurrent op links die verliest. De PvdA behaalt 8 zetels.Voor het eerst tast de SP af of ze bestuursmacht kan krijgen in een coalitie. 

De SP wil als het ware in Oss meeregeren. Vanwaar die verandering van houding? Een anekdote verteld door burgemeester Eppo van Veldhuizen, meteen ook de eerste burgervader die minder verkrampt met de SP fractie omgaat, licht een tipje van de sluier op. 

Het verhaal speelt zich af in de raadszaal waar het sinds jaar en dag de goede gewoonte is dat de raadsleden voor het begin van de vergadering een hand geven. Dat vinden de SP’ers burgerlijke onzin en dus boycotten ze dit veelzeggende ritueel vanaf de dag dat ze in 1974 voor het eerst de raadszaal binnenstappen.

“In 1986 doet er voor het eerst een Turkse lijst mee aarde verkiezingen, want de buitenlanders mogen dan ook deelnemen aan onze lokale democratie. Het zijn de verkiezingen die de SP twee zetels winst opleveren waardoor ze zeven stoelen in de raadszaal bezetten. Maar ook Ihsan Akay stapt er binnen, want deze kleine hoogbegaafde Turk heeft ruim achthonderd stemmen gekregen en haalt daarmee op het nippertje een zetel. Het nieuwe raadslid spreekt zes talen en verdient zijn brood als gerechtstolk. Bescheiden als hij is kijkt hij tijdens de eerste raadsvergadering alles eens rustig aan. Maar de daarop volgende keer betreedt hij al wat zelfbewuster de zaal en begint geheel volgens het scenario dat hij de vorige keer heeft gadegeslagen, zijn collega-raadsleden een hand te geven.

Waarop Jan Marijnissen - snel en provocerend als altijd - luidkeels door de zaal roept: “Zo Akay, hoor jij ook al bij de handenschudders?!”
De kleine Turkse man draait zich om en zegt minzaam: “Jawel meneer Marijnissen, want ik ben al geïntegreerd.”  (Blz. 371 in 'Het Geheim van Oss')

De anekdote van de burgervader maakt duidelijk waar het de SP als actiepartij aan schort. “De partij mag dan kind aan huis zijn in de arbeiderswijken, ze is amper geïntegreerd in de rest van de Osse gemeenschap.” (Blz 371, Het Geheim van Oss). 

Het is mooi om je als actiepartij op de kaart te zetten. Dat helpt om leden te werven en aandacht van de kiezers te krijgen, in het geval van de SP vooral van arbeidersgezinnen. Maar wat doe je met de verworven zetels in de gemeenteraad na de verkiezingen? Je kunt natuurlijk blijven roepen dat alles anders moet maar uiteindelijk verwachten je kiezers, ook de bewoners van arbeiderswijken, dat je daadwerkelijk wat voor ze doet. Aan de kant blijven roepen is dan geen optie meer. 

Maar meedoen aan een coalitie is gemakkelijker gezegd dan gedaan als je jarenlang je politieke tegenspelers heb behandeld als regelrechte vijanden. Dan is het niet alleen een kwestie van argumenten maar ook van humeur. De onderhandelingen met CDA en PvdA mislukken, wat waarschijnlijk ook de bedoeling is. Vervolgens probeert de SP de PvdA over te halen om te onderzoeken of een progressief college mogelijk is maar ook dat wijst de PvdA af. (Blz. 373 in het geheim van Oss).

“Het progressieve college is dus de enige optie voor de SP. De spanningen tussen beide fracties zijn echter te hevig voor de PvdA. Ze vonden Marijnissen een dominante man met wie geen discussie te houden was. Daarom zet de partij zijn huwelijk met het CDA dus voort, en laat de SP in de oppositie achter. Dit tafereel herhaalt zich in 1990, wanneer de D66 alleen nodig is voor een meerderheid. Wederom gaan de sociaaldemocraten niet op het aanbod in.” (Zie: Hoofdstuk 2 “Het beleid van de SP in het college”, paragraaf “De grote aanloop” in “ROOD OSS, de geschiedenis van de SP in Oss )

15. HOE ZIT DAT IN OSS? ONDERWIJS EN ARMOEDE

De inmiddels afgebroken Don Bosco kerk lag aan de oostkant van de Roodborststraat in de na de Tweede Wereldoorlog gebouwde vogelwijk.
 

Was het na de Tweede Wereldoorlog werkelijk zo dat de Roomse kerk de mensen dom hield en de kapitalisten arm, zoals beweerd werd? Van dat eerste, dom houden was in ieder geval geen sprake. Met name de Karmelieten hebben zich sinds eind negentiende eeuw in Oss verdienstelijk gemaakt in het onderwijs en zich ingespannen voor de algemene ontwikkeling van de Osssenaren 

“In 1890 bouwden de Carmelieten in het snel groeiende Oss een kerk met klooster aan de Molenstraat. In dit klooster wordt ook een drukbezocht studiehuis ondergebracht. Een van de bekendste Carmelieten is dr. Titus Brandsma (1881 – 1942). Hij heeft een grote bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van Oss. Met de oprichting van een openbare leeszaal legt hij de basis voor de huidige bibliotheek. Ook zet hij de krant De Stad Oss opnieuw op en zorgt hij ervoor dat er een hogeschool (HBS) in Oss komt (sinds 1923). In 1948 wordt deze school omgezet in het Titus Brandsma Lyceum. Wegens zijn verzet tegen de perscensuur van de Duitsers is hij in de Tweede Wereldoorlog in Dachau omgebracht.” (Beeld Titus Brandsma)

Zo kon ik dankzij de Karmelieten in 1960 ondanks mijn bescheiden afkomst, met leeftijdgenoten naar het Titus Brandsma Lyceum (TBL). De school wordt dan nog geleid door karmelieten. Enkele paters geven er nog les, waaronder uiteraard godsdienstles. De school heeft een overwegend katholiek karakter alhoewel ook jongeren en meisjes van andere geloven zonder probleem worden toegelaten.

Dat kerkelijke autoriteiten samenzweren met de kapitalisten om ze arm is moeilijk vol te houden. Natuurlijk zullen er kerkelijke gezagsdragers zijn geweest die zich niet om de materiële noden van hun parochianen bekommerden maar er in de loop der tijd zijn er velen geweest die zich inzetten voor de sociale strijd. 

Zoals al eerder gesignaleerd  speelt ook hierin de karmeliet Titus Brandsma een rol. Hij publiceerde aan het begin van de twintigste eeuw artikelen in de krant 'De Stad Oss' ter ondersteuning van vakbonden en het tot stand komen van Collectieve Arbeid Overeenkomsten tussen werknemers en werkgevers.

 

Dat hun aandacht niet uitsluitend gericht is op materieel welzijn van de gelovigen kun je hun niet kwalijk nemen. Overeenkomstig het Roomse mensbeeld bekommeren zij zich evenzeer om het geestelijk welzijn van de mensen. De sociale leer van de kerk omvat heel de mens, niet enkel zijn materiële omstandigheden.  

 

Dankzij de industriële ontwikkeling van Oss, begint in de jaren zestig van de vorige eeuw de armoede zichtbaar af te nemen. Er worden in hoog tempo planmatig honderden nieuwe huizen gebouwd aan de oostkant van de stad. De nieuwe wijken vallen samen met een nieuwe parochie. In het midden van de wijken staat een kerk met een pastorie. Daar omheen worden de lagere scholen voor de katholieke jongens en meisjes gebouwd. De scholen zijn op loopafstand voor de kinderen.

Oude woningen in verval worden onbewoonbaar verklaard en afgebroken. De eerste auto’s rijden door de straten. Hier en daar verschijnen supermarkten, eerst nog bescheiden en klein maar naarmate de mensen meer te besteden hebben, worden ze groter. De treinverbinding met den Bosch en Nijmegen wordt geëlektrificeerd. 

De Rooms Rode coalities van PvdA en KVP bouwen in die jaren na de oorlog aan een welvaartsstaat die in de loop van de jaren wordt uitgebouwd tot een verzorgingsstaat.Het ouderdomspensioen voor alle Nederlandsers (AOW) boven de 65 jaar wordt in 1957 door het derde kabinet Drees ingevoerd. 

Er komt een ziektewet, een werkloosheidsvoorziening, vakantieregelingen, toeslagen voor overwerk enz. De staat wordt meer en meer verantwoordelijk voor het materiële en geestelijk welzijn van alle inwoners van Nederland. 

Volgens internationale normen is Nederland een rijk land. Traditioneel legt het zich er op toe die rijkdom zo eerlijk mogelijk te verdelen zonder het fundamentele recht op privé eigendom en de marktwerking, twee pijlers onder het kapitalisme, uit te schakelen. In de politiek ontstaat een debat over de vraag tot hoever de welvaartsstaat moet worden doorgevoerd.