DISNEYLAND VOOR GEPENSIONEERDEN

 

Hoewel ik maar enkele malen in de Verenigde Staten ben geweest en dan meestal ook nog als toerist, denk ik iets te weten van de Amerikaanse levensstijl en cultuur. Dat komt doordat we in West Europa en in het bijzonder in Nederland omringd worden door de Amerikaanse cultuur in de vorm van films, muziek, TV programma’s enz. die vaak op de een of andere manier omgekat worden tot Nederlandse producten.

Toch blijft het moeilijk om bepaalde culturele verschijnselen waaronder ik ook religieuze uitingen versta, te bevatten. Het verbaast me telkens weer hoe gemakkelijk doorsnee Amerikanen vooral in de provincie, Jezus en God als een redder en verlosser omhelzen. Alsof hij een man van vlees en bloed is die bij wijze van spreken je buurman kan zijn. 

Wat ik dan zie, is niet meer dan een spelletje onder leiding van een prediker die je met teksten verleid jezelf nog meer voor de gek te houden dan je al doet. Iets daarvan herken je bij jehova getuigen aan de deur. Ook bij hen alleen maar vervoering in overtuiging zonder ook maar ergens een donker wolkje, hoe klein ook van twijfel. Het verstand is even opzij gezet als een vervelend duveltje. 

Hetzelfde soort geloof zag ik in de documentairefilm The Villages of ook wel genoemd het Disneyland voor gepensioneerden. Gepensioneerden die geloven dat je geluk maakbaar is als je maar voor de juiste omstandigheden zorgt. Dat begint met de keuze van de plek. The Villages staan in Florida, dat niet voor niets Sunny State heet. De zon als metafoor voor een zonnig leven en een immer ontroerende zonsondergang totdat het einde zich meldt. 

De architectuur van het stadje is gebaseerd op de jeugdherinneringen van babyboomers uit de jaren vijftig en zestig vorige eeuw, de naoorlogse welvaart in de VS. Eenmaal gepensioneerd kun je daar naar terug, naar het geluk van je jeugd. Een idee dat veel mensen aanspreekt want er wonen ongeveer 140.000 mensen afkomstig uit alle streken vanAmerika.

In steen, hout en beton gegoten nostalgie waar je wel gelukkig moet zijn, zo is de gedachte. Je moet je natuurlijke wel een leuk huis kunnen veroorloven en voldoende inkomen hebben om te kunnen genieten van de tientallen danstenten, shows, restaurants, golf en tennisvelden, de recreatieclubs waar je samen kunt zwemmen, muziek maken of je in andere creatieve activiteiten kunt uitleven. Het is teveel om op te noemen en dus ook om te doen.

In de documentaire worden enkele mensen gevolgd die er niet in slagen om ondanks de juiste omstandigheden, hun geluk te vinden. Geluk blijkt niet zo gemakkelijk maakbaar te zijn als je mocht denken. En kun je geluk vinden door je volledig af te snijden van je geschiedenis?

Een op het eerste oog normaal en happy echtpaar blijkt gebukt te gaan onder drugsgebruik en malle fratsen van de echtgenoot. De vrouw weet niet hoe ze dit moet aanpakken. Ze wil niet weglopen van haar man want ze heeft beloofd lief en leed te delen maar hoe doe je dat met een drugsgebruiker?  Het wordt passen en meten om nog een beetje geluk te vinden. 

De man van een ander echtpaar dat zich nog maar net genesteld heeft in hun nostalgische jeugd, sterft onverwacht aan een hersentumor. Zo losgesneden van haar geschiedenis, verzuipt ze in eenzaamheid. Ze gaat wanhopig op zoek naar een relatie. Het geluk lijkt te worden gevonden bij de ‘margaritaman’ maar is van korte duur. Hij blijkt niet veel meer te zijn dan een gemakzuchtige charmeur met vlotte praatjes.

Tot slot zien we hoe een voormalige playboy van 81 jaar die zijn leven vergooit heeft aan spanning en vrijheid vanuit zijn busje probeert een vrouw met geld te vinden om de laatste jaren van zijn leven onderdak en geborgenheid te hebben. Dat lukt op een gegeven moment totdat hij ontdekt dat hij niet meer kan samenleven. Het is óf comfort of vrijheid. Zijn busje is zijn vrijheid geworden en tegelijk zijn gevangenis. 

Wat in de documentaire regelmatig voorkomt is de opmerking dat in de gouden jaren van je pensioen de tijd is aangebroken om aan jezelf te denken. Dat in een ontkenning van de waarheid als een koe dat een mens niks is zonder anderen, al is het maar een ander. Wie elke dag opnieuw alleen zichzelf ziet in de spiegel, weet zich al gauw geen raad meer met zijn leven.

RACISME EN DISCRIMINATIE ALS UITINGEN VAN SOCIALE STRIJD

Kameroen 2004

In de tijd dat er bootvluchtelingen aankwamen in de Amerikaanse staat Florida uit het totaal verarmde Haïti, hoorde ik tot mijn grote verbazing dat de Haïtianen geen werk konden krijgen vanwege discriminatie door zwarte Amerikanen. Ze waren gewend aan armoede en lage lonen en dat was een bedreiging voor het zwarte Amerikaanse personeels in laag betaalde banen in de horeca enz.. De ene kansarme dreigde de andere kansarme op de arbeidsmarkt te verdringen. Vandaar de discriminatie van zwarte Haïtianen door zwarte Amerikanen.

Het is tragisch en ironisch tegelijk dat Haïtianen hun land ontvluchtten vanwege onderdrukking en armoede, terwijl Haïti het eerste land was dat zich door een opstand had bevrijd van de slavernij.

“Na een slavenopstand in 1791 keerde de bevolking zich tijdens de Haïtiaanse Revolutie tegen het Franse bewind in een opstand die werd geleid door Toussaint Louverture. Tijdens de vrijheidsstrijd, die dertien jaar duurde, versloegen de opstandelingen een door Napoleon gezonden leger en verklaarden zich op 1 januari 1804 onafhankelijk van het Franse moederland. Later dat jaar riep Jean-Jacques Dessalines, die Louverture na 1802 had vervangen als leider van de rebellen, zichzelf uit tot keizer Jacob I van Haïti nadat hij ook de naam van het gebied, Saint-Domingue, had gewijzigd in "Haïti". Uit haat tegen de Fransen liet hij alle nog in Haïti aanwezige blanken vermoorden en wettelijk vastleggen dat buitenlanders geen grond mochten bezitten. Door het witte deel uit de vlag van Frankrijk te verwijderen, ontstond de vlag van Haïti.” (Wikipedia: Haiti)
 
De bevrijding van de slavernij heeft Haïti niet bevrijd van armoede en ook geen vrijheid gebracht. Haïti is nog steeds het armste land op het Westelijk Halfrond en een van de armste landen in de wereld ondanks de vele hulp die het eiland de laatste decennia heeft ontvangen. Het is moeilijk vast te stellen waarom dit zo is. Het land wordt telkens opnieuw geregeerd door dictators en onkundige presidenten die of stelen of er een potje van maken. 

In Miami besefte ik voor het eerst dat racisme en discriminatie niet alleen een cultureel of politiek verschijnsel is maar ook een uiting kan zijn van een “onderhuidse” strijd om toegang tot de arbeidsmarkt en misschien ook wel andere markten zoals de woning en de huwelijksmarkt.

Ook in Nederland kan dit een rol spelen zij het minder dan elders omdat in Nederland de verzorgingsstaat de mensen aan de onderkant van samenleving behoed voor absolute misère. Maar verdringing blijft verdringing. Een  gevoelige markt in Nederland zou wel eens de woningmarkt kunnen zijn want er is in Nederland een permanent te kort aan woningen, vooral in de sociale sector. 

Geïnstitutionaliseerde discriminatie is in Nederland bij wet onmogelijk maar kan “onderhuids” toch plaatsvinden vanwege de omstandigheden op delen van de arbeidsmarkt, woningmarkt enz. Juist dat maakt het zo moeilijk om racisme en discriminatie te bestrijden.