 |
| Lajos Kalanos met zijn camera in actie tijdens een reportage in Chili (1986) voor KRO's Brandpunt in samenwerking met de solidariteitsvereniging CLAT-Nederland. |
Cameraman Lajos Kalanos is dinsdag op
81 jarige leeftijd overleden. Hij was ondanks zijn omvang, een
flamboyante man. Altijd aanwezig. Druk, overal commentaar op en nergens bang voor. Ik leerde hem kennen tijdens een reportage die
KRO's Brandpunt maakte in samenwerking met de solidariteitsvereniging
CLAT Nederland in het kader van de actie “Een Dag Loon”. Die
reportage werd gemaakt door Brandpunt journalist Fons de Poel. Lajos
Kalanos was zijn vaste cameraman. Ik zorgde als man van
CLAT-Nederland voor de contacten, de afspraken en de andere
logistieke benodigdheden. Dat was in 1986 en Dictator Generaal
Pinochet was nog aan de macht.
Dat hij niet bang was, wist ik al van
de beelden die hij in 1980 gemaakt had van de aanslag op het plein
van de kathedraal van San Salvador tijdens de begrafenis van de
vermoorde bisschop Oscar Romero. De beelden die hij toen maakte van
de in paniek vluchtende mensen en de doden op het plein zijn de
wereld rond gegaan. Uit betrokkenheid met de medemens filmde Lajos
Kalanos de slachtoffers van dictators, onderdrukkers en oorlogsgeweld
overal in de wereld.
 |
| Hier zijn we te gast bij en gezin waarvan de zoon een politieke gevangene was van het regime Pinochet. In het midden de vrouw van de zoon met hun kind. Lajos houdt de moeder van de zon vast alsof hij haar wil steunen. Rechts staat Fons de Poel. De twee jongens zijn broers van de gevangene. |
Dat had met zijn verleden te maken. Als
student had hij het communistische bewind in zijn land Hongarije
samen met medestudenten uitgedaagd. Ze werden opgepakt en zonder
pardon in de gevangenis gegooid. Tijdens die gevangenschap werd hij
een paar keer zogenaamd door een vuurpeloton doodgeschoten. Het moet
een verschrikkelijke ervaring zijn om te denken dat je dood geschoten
wordt om dan meteen daarop te merken dat het wrede grap was. Dat was
het overigens niet voor enkele van zijn vrienden. Die werden
daadwerkelijk geëxecuteerd. Tijdens de Hongaarse opstand in 1956
kwam hij vrij en kon hij naar Nederland vluchten. Zijn vrijheid liet
hij door niemand meer afpakken.
 |
| Lajos en Fons in actie bij het graf van Allende in de Chileense kuststad Valparaiso. Allende was de voormalige President van Chili die de dood verkoos boven gevangenschap tijdens de staatsgreep van Generaal Pinochet op 11 september 1973. |
Hij was een durfal. In Chili duwde hij
tijdens een militaire parade op het plein voor het Moneda Paleis de
camera bijna onder de neus van de militairen die daar intimiderend op
en neer marcheerden. Dan was hij eigengereid en keek hij hoever hij
kon gaan. Op andere momenten was hij heftig aangedaan. Ik heb
meegemaakt dat hij tranen uit zijn ogen moest wissen toen hij een
interview filmde van de moeder van een meisje dat lopend van de
bakker naar huis, door een militair werd doodgeschoten. De
armenwijken werden soms dag en nacht door militairen bewaakt en
daarbij vielen doden. Dat gebeurde gewoon en niemand wist waarom. De
militairen hoefden zich nooit te verantwoorden.
 |
| Lajos en Fons in actie op het verjaardagsfeestje van Dictator Generaal Stroessner in Paraguay tijdens een reportage voor KRO's Brandpunt in samenwerking met de solidariteitsvereniging CLAT-Nederland (1987). Op de achtergrond de genodigden voor het intieme feestje in de tuin van het paleis. Links achter Lajos staan 2 veiligheidsagenten. |
Toen we het graf filmden van het
vermoorde meisje werden we plotseling opgepakt door in burger geklede
politie. Lajos bleef kalm en haalde stiekem de filmcassette uit zijn
camera om die te verbergen in de door ons gehuurde taxi. Nadat ik
omstandig had uitgelegd dat we aan het filmen waren voor een
Nederlandse Katholieke omroep als voorbereiding op het aanstaande
Paus bezoek aan Chili lieten ze ons gaan. Ons materiaal lieten ze
ongemoeid. Lajos was kwaad en opgelucht.
 |
| Zo maar een foto van Lajos en Fons ergens op straat in Asuncion, de hoofdstad van Paraguay. De indiaan leefde van wat hij verdiende als een soort straatartiest. De indianen zijn zoals in veel Latijns Amerikaanse landen een vergeten minderheidsgroep in het land dat vroeger voor de komst van de blanken van hen was. |
Een jaar later zou ik samen met Fons de
Poel en Lajos Kalanos in het kader van dezelfde actie van
CLAT-Nederland een reportage maken in Paraguay. Daar was toen
dictator Stroessner nog aan de macht. Toen slaagden we erin om
toestemming te krijgen om te filmen op het verjaardagsfeestje van de dictator.
Lajos Kalanos was zo brutaal om zijn camera op een driepoot recht
voor de neus van Stroessner te zetten. Niemand durfde er iets van te
zeggen en Stroessner zelf was waarschijnlijk te ijdel om er wat van
te zeggen.
 |
| Ergens onderweg in Paraguay op weg naar een boerencoöperatie in de binnenlanden. |
Voor Lajos en Fons was ook niks teveel.
In Paraguay hebben we op het platteland, uren rijden van de
hoofdstad, gefilmd. We reden uren over modderige zandpaden waarin ons
Japanse busje enkele keren vast liep. Geen geklaag over de lange rit,
het ongemak, het spaarzame eten en drinken. Kortom, een man die van
het leven hield zoals het was en meeleefde met mensen in armoede en
nood. Hij was een levenskunstenaar van de bovenste plank. Ik ben hem
dankbaar dat ik met hem heb mogen werken. Dat hij in ruste in vrede.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Lajos_Kalános
Autodidact in de fotografie, de schilderkunst en de kunst van het schrijven. Gewerkt in landen verspreid over de hele aardbol. Opgeleid tot socioloog/politicoloog.
