DE DAG DES OORDEELS

Foto Cartoon van petrus

Als ik Turk zou zijn dan zou ik me diep schamen voor zo een vuilbekkende premier als Erdogan, notabene over een land waar je al 400 jaar mee bevriend bent, dat je met patriot raketten hebt beschermd tegen je buurman Assad en waar zoveel Nederlanders op vakantie gaan. 

Ik zou ook bang zijn voor hem want je weet niet waar zijn machtshonger eindigt. Misschien wel met jou in de gevangenis? Ik zou boos zijn want met hij is hard bezig van Turkije opnieuw een arm Derde Wereld land te maken. Wie wil nog investeren in een politiek instabiel land dat als maar instabieler wordt vanwege het onvermogen van zijn president om van Turkije een land van alle Turken te maken, minderheden mee geteld?

Ik zou blij zijn als ik, van Turkse afkomst zijnde, in Nederland zou wonen. Natuurlijk ik zou wel eens gediscrimineerd en lullig behandeld worden maar ik heb wel een inkomen met of zonder werk, goede gezondheidszorg, een fatsoenlijk dak boven mijn hoofd, goed onderwijs voor mijn kinderen enz. Het is ook een betrouwbare, democratische en stabiele rechtsstaat.

Foto Cartoon van petrus

Gisteren was ook de Grote Dag van de Moeder van alle Debatten. Eindelijk de tot vervelens toe aangekondigde verbale tweestrijd tussen Rutte en Wilders. Ik heb niet gekeken. Ik ben uitgekeken op die twee baasjes. Zij zijn in de Nederlandse politiek een toneelstukje voor 2 Heren geworden zonder einde. Wilders begint daarin steeds meer op de stiefmoeder van Sneeuwwitje te lijken. Hij wil horen dat hij de grootste en slimste van het land is, maar de spiegel moet hem steeds vaker teleurstellen. Zijn boodschap wordt alsmaar ouder en versleten, net als hijzelf. 

Rutte probeert nog steeds de jonge hond uit te hangen, terwijl zijn kop ouder wordt. Dat is geen schande. Zo is het leven. Maar veel wijzer wordt je niet van hem. Rutte is een politieke kameleon die zich voortdurend aan zijn omgeving aanpast. Een populist light, om het netjes te zeggen. 

Foto Cartoon van petrus

Dan heb ik persoonlijk liever Buma, Pechtold of Klaver als premier. De laatste hangt ook de jonge hond uit maar nog in een waas van onschuld en naïviteit. Dat kan nog wat worden als hij zijn ambities leert intomen. Pechtold heeft de charme dat hij als ouwe rot in het vak nog altijd grote ogen van verbazing opzet over zoveel onredelijkheid in de politiek. Buma mag dan een stijve hark zijn, hij is bestuurlijk fatsoenlijk, heeft droge humor en zelfspot. Daar hou ik van.

petrus nelissen, "Ik hou van Holland" (uit de serie Vaderlandsliefde),
 olieverf op doek, 55x75 cm

Maar wat heb ik genoten van Freek, onze nationale nar met zijn TV show over politiek en verkiezingen. Een ouwe rot die met de tijd alleen maar beter wordt. Hij weet als geen ander te balanceren tussen humor en ernst, tussen grollen en diepzinnigheden. Een show met een enorme gelaagdheid. Het gaat over vriendschap en politiek, over vertrouwen en gebroken beloftes die als een boemerang terug komen (Molukkers en Groningers). Hij neemt het met een kindertekening van een molen op tegen autoriteit en gebrek aan verbeelding en visie. 

Hij rekent genadeloos -inhoudelijk én taalkundig - af met de onnozele brief van Rutte waarin hij alle Nederlanders van goede wil oproept normaal te doen. Natuurlijk kreeg Wilders er ook van langs met zijn beroerd slecht doordachte verkiezingsprogramma op een Aviertje. Bijkans werd Freek gek van de vraag hoe het mogelijk is dat anderhalf miljoen mensen straks op zo een onnozelaar met een geestelijke bagage van een minkukel, kunnen stemmen?

Dat nu is het mysterie van deze dag des oordeels. We weten niet waarom een kiezer stemt op wie hij stemt of waarom hij niet gaat stemmen. We kunnen niet in zijn ziel kijken en zijn gedachten niet lezen. We kunnen hem het hemd van zijn lijf vragen met Maurice de Hond, gespecialiseerde politicologen en piskijkers maar we zullen het nooit helemaal weten. De mens is een raadsel voor zichzelf en anderen en daar moeten we ons bij neerleggen. Mogen de goden Nederland op deze dag des oordeels ons land en alle volkeren gunstig gezind zijn.

DE 3 NARREN FREEK, HERMAN EN YOUP

Picasso, Drie musici, 1921, De New York Museum of Modern Art.

Na de oudejaarsconference van Herman Finkers, een felicitatie waard met zijn meer dan 3 miljoen kijkers, overviel me de gedachte dat Nederland 3 grote cabaretiers heeft. In willekeurige volgorde: Freek de Jonge, Herman Finkers en Youp van ’t Hek. Blijkbaar komen inderdaad alle goeie dingen in drieën. Zij zijn de opvolgers van de 3 groten van een generatie voor hen. Eveneens in willekeurige volgorde: Toon Hermans, Wim Kan en Wim Sonneveld. Het is Wim Kan die de traditie van de oudejaarsconference heeft opgebouwd.

Wim Kan was het politieke dier van die drie. Politici waren bij hem niet veilig en niet heilig. Hij nam ze te grazen met hun eigen (politieke) zwakheden maar hij verloor daarbij nooit de grenzen van het fatsoen uit het oog. Beledigen of voor lul zetten, was niet zijn stijl. Ik weet niet of ooit een politicoloog zich aan een proefschrift heeft gewaagd over de bijdragen van Nederlandse cabaretiers aan de democratische cultuur, maar dat zou alsnog een goeie zaak zijn. Wim Kan zou dan genoemd moeten als de man die de Nederlandse burgers leerde politiek te relativeren en te bekritiseren maar ook te accepteren dat politici maar mensen zijn. Kan leerde ons met een lach politieke Verdraagzaamheid met een hoofdletter te schrijven.

Tijden zijn veranderd. Alles is scherper geworden, ook in de politiek. Gek genoeg in een tijd dat de onderlinge ideologische verschillen tussen de traditionele politieke partijen minder zijn geworden. Natuurlijk kun je Youp van ’t Hek niet een op een vergelijken met Wim Kan maar van de drie groten van deze tijd staat hij het dichtste bij Wim Kan, maar dan wel met en hardere en scherpere humor. De nadruk ligt op moraliteit en het falen van politiek en politici, het verraad aan idealen als fatsoen, bescheidenheid en eenvoud. Bij Youp wordt de lach daardoor nogal eens een grimlach.

De vorige generatie was over het algemeen veel zachter en misschien ook wel humaner. Sonneveld en Hermans hielden hun publiek een spiegel voor. Die van de gewone of de kleine man die worstelt met liefde, gezin, werk en leven. Ze hielpen ons het leven te aanvaarden zoals het was met hier en daar een kritische kanttekening en humor als troost. Het was het theater van de gulle lach zoals ik meen Sonneveld ooit eens heeft gezegd. 

Dat is dus voorbij. Nu moet alles uit het leven gehaald worden, het onderste uit de kan en liefst nog meer: een avontuurlijk liefdesleven en gevarieerde seks, goed drinken en eten, verre en exotisch reizen, muziekfestivals, gekleed volgens de mode en wonen volgens de laatste trends, enz. Het leven is Vermaak met een hoofdletter geworden tot aan de dood want dan is het echt over en uit.

We staren in een leegte ondanks dat we technologisch meer kunnen en wetenschappelijk veel verder zijn. Natuurlijk was toen ook het leven tragisch maar achter het gordijn van de tragiek en het drama lag troost en zingeving. Dat is verdwenen. Dat maakt het voor Finkers en de Jonge moeilijker dan hun voorgangers om zich nog een weg te banen naar een geestelijk leven. Toch proberen ze alle drie als narren ons een spiegel voor te houden om de leegte te ontmaskeren. Misschien is dat wel veel moeilijker dan wat indertijd hun voorgangers deden.

THEO MAASSEN KAN ME NOG MEER VERTELLEN

Theo Maas vertelt verder… (een digitale fotocompositie van Petrus)

Wie cabaret gaat uitleggen, loopt het risico banaal te worden. Een variant op wat de Chileense dichter Pablo Neruda in de film Il Postino zegt over het uitleggen van gedichten. Prachtige film trouwens, maar Theo Maassen mocht er ook wezen ondanks zijn Neanderthaler kop. Hij is een razend snelle grappenmaker en daardoor soms niet meteen te vatten. Je kon het merken aan de zaal. Die viel soms heel even in een leegte. Hij was ons of te vlug af of de grap zat wat dieper zodat we even moesten graven naar de clou. Maassen had ons aan een touwtje.

Zou hij dat ook zo gevoeld hebben? Dat moet dan een mooi gevoel zijn, een zaal aan een touwtje te hebben. Misschien zelfs wel een machtig gevoel. Een zaal laten golven op jouw woorden. Daarvoor moet je wel van taal houden en dat doet hij ook, zoals hij zelf met een knipoog naar cijfers zei. Dat is verstandig want anders word je maar overmoedig en dan zou het wel eens verkeerd kunnen gaan. Hitler is daar een extreem voorbeeld van.

Ik weet niet of het racistisch is maar Maassen is een katholieke cabaretier net als Youp van 't Hek. Freek de Jonge is dan weer een protestantse cabaretier. Begrijp me goed, ik vind ze alle drie goed maar ze zijn anders. Freek predikt nogal eens. Die wel mensen bekeren, maar hij weet dat dat niet zal lukken. Dat is het drama van Freek ,waarbij nog komt dat hij zelf ook nog twijfelt. Dat is dus dubbel drama. Youp wil de wereld verbeteren door zijn publiek een spiegel voor te houden. Zijn drama is dat hij weet dat de wereld niet te verbeteren is en daarom moet hij zichzelf nogal eens verbijten. Dat doet hij dan vooral in zijn NRC columns.

Excuus voor nog meer racisme, maar Maassen is niet alleen katholiek maar ook nog Brabander. Terwijl Youp tegen de klippen op fan probeert te blijven van Ajax, zit Maassen zwaar in de knoei met PSV. Je kunt je natuurlijk bevrijden van je club maar dan maak je je los van je wortels en dat is voor geen mens goed en dus zeker niet voor een cabaretier. Als goed Brabantse katholiek weet hij dat de mens niet deugt, ja zelfs niet wil deugen. Daar blijft hij zich over verbazen maar weet dat er uiteindelijk maar een remedie voor is: slappe klets bij een biertje.

Nederland heeft dus weer 3 helden of moet ik zeggen 3 groten? Dat is gevaarlijk want Finkers telt ook mee en misschien zijn er nog wel anderen, maar die ken ik dan weer niet. Ik heb met een ding moeite bij Maassen. Zijn banale woorden over seks. Als Brabantse Katholieke hetero, helaas geen homo om met Maassen te spreken, heb ik als jongetje geleerd dat seks iets moois is tussen een man en een vrouw. Daarom moest je zuinig zijn met seks. Bewaren tot je je echte liefde had gevonden, daar dan mee trouwen en dan kon je er met Gods zegen van genieten.

Dat dit overdreven is, weet ik ook wel. Ik ben van de jaren zestig en de seksuele revolutie. Maar toch word ik altijd kregelig als er verbaal met seks gesold wordt. Een voorbeeld. Maassen vertelde me wat ik nog niet wist, namelijk dat Anouk geen man wil met een kleine penis. Het is absurd dat een vrouw als Anouk, die zichzelf prijst om haar diepgang, deze wens aan de grote klok hangt in een onbenullig interview. Daar mag je dus best over lullen. Maar om de zaak op de spits te drijven door er een frikadel in een lege gang bij te halen, gaat mij dan weer te ver. Dat is tegelijk met eten en seks knoeien. Dat wordt rotzooi. Maar voor de rest mag Maassen van mij nog wel een keer op zijn belofte terug komen en alsnog een nieuwjaarsconference houden.

HET LAATSTE INTERVIEW (volgens Freek de Jonge)

Een tekening van Petrus